درمان جای چوش فرورفته (اسکار آکنه آتروفیک) بسته بهشدت ضایعه و روش درمانی انتخابشده، میتواند از بهبودی محدود (۱۰٪) تا نتایج چشمگیر (تا ۱۰۰٪) متغیر باشد (منبع). این بازه گسترده به این دلیل است که درمان فرورفتگی جای جوش در اسکارهای خفیف میتواند به بهبودی کامل نزدیک شود، درحالیکه در اسکارهای آتروفیک عمیق و مقاوم مانند آیسپیک، معمولاً بهبودی در محدوده ۱۰ تا ۵۰ درصد حاصل میشود.
آنچه اهمیت دارد، انتخاب روش درمانی متناسب با ساختار و نوع دقیق هر اسکار فرورفته است.
- اسکارهای آیسپیک (Ice Pick) که ظاهری مانند فرورفتن نوک مداد در پوست دارند، شایعترین و مقاومترین نوع هستند و درمان نقطهای با اسید TCA (روش TCA CROSS) بهعنوان خط اول درمان توصیه میشود.
- اسکارهای باکسکار (Boxcar) با ظاهری مشابه جای ناخن در خمیر، معمولاً با لیزر CO₂ فرکشنال نتایج بهتری نشان میدهند.
- اسکارهای رولینگ (Rolling) که باعث ناصافی و فرورفتگیهای موجدار در سطح پوست میشوند، معمولاً با سابسیژن بهعنوان درمان اصلی، بهبود قابلتوجهی پیدا میکنند.
برای درمان جای جوش فرورفته نوع اسکارت رو بشناس
برای شروع یک درمان مؤثر، ابتدا باید بدانید چه نوع اسکاری دارید. همه فرورفتگیهای ناشی از آکنه یکسان نیستند؛ برخی از آنها باریک و عمیقاند، برخی دیگر پهن یا موجدار. همین تفاوتها تعیین میکنند که کدام روش درمانی مناسبتر است و چه میزان بهبود میتوان انتظار داشت.
طبق مطالعات، بیش از ۸۰ درصد اسکارهای ناشی از آکنه از نوع آتروفیک هستند (منبع) ؛ یعنی اسکارهایی که بهصورت فرورفتگی در پوست ظاهر میشوند. این نوع اسکارها به دلیل ساختار متفاوت و عمق متغیرشان، نیازمند انتخاب دقیق روش درمان، تعداد جلسات و نوع مداخله پزشکی هستند.
سه نوع رایج اسکار آتروفیک شامل موارد زیر است.
- آیس پیک (Ice Pick): سوراخهای بسیار باریک و عمقی، شبیه جای سوزن
- باکسکار (Boxcar): فرورفتگیهای پهن با لبههای تیز، مانند جای ناخن روی خمیر
- رولینگ (Rolling): فرورفتگیهای نرم و موجدار که پوست را به آرامی به سمت داخل میکِشند.
در بسیاری از افراد، ترکیبی از این اسکارها دیده میشود. برای تشخیص بهتر، مقابل آینه با نور مایل به صورت خود نگاه کنید؛ اگر اشکال مختلفی از فرورفتگی را مشاهده میکنید، اسکار شما ترکیبی است و احتمالاً به درمان چندوجهی نیاز دارید.
درمان اصلی این اسکارها معمولاً بهصورت درمانهای کلینیکی توسط پزشک انجام میشود، اما درمانهای خانگی نیز میتوانند نقش مکمل مهمی داشته باشند؛ چه برای آمادهسازی پوست پیش از درمان حرفهای، و چه برای حفظ نتایج درمان در بلندمدت. حتی برای کسانی که به دنبال یک شروع تدریجی، ایمن و کمهزینه هستند، برخی روشهای خانگی میتوانند مفید باشند.
در ادامه، ابتدا با درمانهای خانگی مؤثر برای همه انواع اسکار آتروفیک آشنا میشوید. سپس بر اساس نوع اسکار خود، میتوانید سراغ درمانهای تخصصی بروید که باتوجهبه بودجه، زمان و شدت اسکار پیشنهاد شدهاند.
درمانهای خانگی؛ از مؤثرترینها تا موارد غیرعلمی
درمان اسکارهای فرورفته یا آتروفیک در برخی موارد میتواند به کاهش قرمزی، نرمتر شدن بافت پوست یا بهبود سطحی اسکار کمک کند. البته باید دقت داشت که بیشتر این روشها برای اسکارهای سطحی یا تازه کاربرد دارند، نه فرورفتگیهای عمیق مانند آیسپیک یا باکسکار. در این بخش، درمانهای خانگی را از نظر میزان پشتوانه علمی و اثرگذاری واقعی بررسی میکنیم.
رتینوئیدهای موضعی (رتینول یا ترتینوئین)
رتینوئیدها با تحریک بازسازی پوست و افزایش تولید کلاژن، میتوانند بهمرور باعث صافتر شدن بافت سطحی اسکارهای فرورفته و بهبود یکنواختی پوست شوند.
- نحوه مصرف: شبها مقدار کمی از کرم رتینول یا ترتینوئین 5 درصد را روی پوست تمیز، بهویژه ناحیه اسکار، بمالید. در طول روز، استفاده از مرطوبکننده و ضدآفتاب ضروری است.
⚠️ در هفتههای اول، ممکن است قرمزی، خشکی یا پوستهریزی خفیف تجربه شود. این واکنش طبیعی است و معمولاً با ادامه مصرف کاهش مییابد. استفاده همزمان از مرطوبکننده سبک به کاهش این علائم کمک میکند.
- مدتزمان: برای مشاهده تغییرات اولیه، دستکم ۸ تا ۱۲ هفته زمان نیاز است. در برخی موارد، پس از ۶ ماه مصرف منظم بهبود ملایم در بافت پوست دیده میشود.
ویتامین C موضعی
ویتامین C موضعی با خاصیت آنتیاکسیدانی خود میتواند به روشنتر شدن رنگ اسکارها، بهبود بافت سطحی پوست و تحریک خفیف کلاژنسازی کمک کند (منبع). این ترکیب معمولاً بهصورت سرم، کرم یا لوسیون در محصولات مراقبت از پوست وجود دارد، اما سرمهای سبکتر جذب سریعتری دارند وگزینة مناسبتری برای استفاده روزانه هستند.
- نحوه مصرف: صبحها چند قطره سرم ویتامین C (ترجیحاً با غلظت ۱۰ تا ۲۰٪) را روی پوست خشک بمالید و پس از آن حتماً از ضدآفتاب استفاده کنید.
- مدتزمان: معمولاً پس از ۶ تا ۸ هفته، تغییرات جزئی در شفافیت و رنگ اسکار دیده میشود. برای نتیجه بهتر، مصرف را تا ۳ ماه ادامه دهید.
ژل یا ورقههای سیلیکونی
ژل یا ورقههای سیلیکونی با ایجاد یکلایه محافظ، رطوبت پوست را حفظ کرده و به صافتر شدن نسبی بافت اسکار کمک میکنند؛ همچنین میتوانند خارش، سفتی یا تحریک در ناحیه اسکار را کاهش دهند.
- نحوه مصرف: ژل سیلیکونی را روزی دو بار بهصورت نازک روی اسکار بزنید یا از ورقههای سیلیکونی آماده (مانند ScarAway) استفاده کنید و ۸ تا ۱۲ ساعت روی پوست قرار دهید.
- مدتزمان: برای اثربخشی بهتر، استفاده مداوم به مدت ۲ تا ۳ ماه توصیه میشود.
آلوئهورا
آلوئهورا با خاصیت ضدالتهابی و آبرسانی، به کاهش خشکی، التهاب و تحریک پوست اطراف اسکار کمک میکند و میتواند پوست را نرمتر و آرامتر کند (منبع)، هرچند تأثیر مستقیمی بر پر کردن فرورفتگی ندارد.
- نحوه مصرف: ژل آلوئهورای خالص را یک تا دو بار در روز روی ناحیه اسکار ماساژ دهید.
- مدتزمان: به مدت حداقل ۸ هفته استفاده کنید. تأثیر آن بیشتر تسکینی است و نباید انتظار پر شدن فرورفتگی داشت.
عسل (مانوکا)
عسل مانوکا میتواند با کاهش التهاب و نرم کردن بافت پوست، به بهبود زخمهای تازه کمک کند (منبع)، اما برای کاهش عمق اسکارهای فرورفتة قدیمی، تأثیر محسوسی ندارد.
بیشتر عسلها خاصیت ضدباکتری خود را از یک آنزیم ناپایدار میگیرند که سریع از بین میرود. اما عسل مانوکا حاوی متیلگلیوکسال است که حتی بعد از رقیقشدن هم فعال میماند و تأثیر ماندگارتری در ترمیم پوست دارد.
در ایران میتوانید آن را با برچسب UMF یا MGO از داروخانهها یا فروشگاههای معتبر مکمل تهیه کنید.
- نحوه مصرف: مقدار کمی عسل مانوکا را شبها روی ناحیه اسکار بمالید و پس از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با آب ولرم بشویید. پیش از استفاده، پوست باید تمیز و خشک باشد.
- مدتزمان: این روش را میتوان ۲ تا ۳ بار در هفته و به مدت حداکثر ۸ هفته انجام داد. در صورت عدم مشاهده بهبود طی این مدت، ادامة مصرف توصیه نمیشود.
⚠️ هشدار علمی
برخی روشهای رایج خانگی مانند روغن نارگیل، عصاره پیاز، روغن اسطوخودوس یا سرکه سیب تاکنون شواهد علمی معتبری برای درمان اسکار آتروفیک ندارند و در بعضی موارد حتی ممکن است باعث تحریک یا تیرگی بیشتر پوست شوند. استفاده از این موارد بدون مشورت با پزشک توصیه نمیشود.
درمانهای کلینیکی برای اسکار فرورفته
درمان جای جوشهای فرورفته معمولاً پس از بهبود کامل آکنه فعال و تثبیت اسکارها آغاز میشود؛ این مرحله معمولاً حدود ۶ ماه پس از پایان دوره التهاب در نظر گرفته میشود.
روشهای کلینیکی مؤثر، بر پایة تحریک عمقی کلاژنسازی و اصلاح ساختار فرورفتة پوست طراحی شدهاند و بسته به نوع اسکار آتروفیک متفاوتاند.
پزشک متخصص برای انتخاب روش درمانی مناسب، علاوه بر نوع اسکار، عواملی مانند شدت اسکار، جنس پوست، و انتظارات بیمار را نیز در نظر میگیرد. بهعنوان نمونه، در پیلینگهای شیمیایی، زمان نقاهت اهمیت دارد، درحالیکه در فیلرهای پوستی، مدت ماندگاری اثر درمان معیار اصلی انتخاب است.
در ادامه، با بررسی انواع اسکار و تطبیق آنها با روشهای درمانی، به شما کمک میکنیم مناسبترین درمان را برای نوع اسکار خود بشناسید.
اسکار ایس پیک؛ ویژگیها و درمان
این اسکارها به شکل شکافهایی عمودی، باریک و بسیار عمیق روی پوست دیده میشوند و شبیه سوراخ سوزن یا جای فرورفتن نوک مداد در پوست هستند. قطر آنها معمولاً کمتر از ۲ میلیمتر است و ممکن است تا لایههای زیرین پوست یا حتی بافتهای زیرپوستی نفوذ کنند.
اسکارهای آیسپیک، شایعترین و در عین حال مقاومترین نوع جای جوشهای فرورفتهاند که درمان آنها، چالشبرانگیز است. طبق مطالعات، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از اسکارهای فرورفته از نوع آیسپیک هستند. بنابراین اگر شما هم جای جوش عمیق دارید، احتمال زیادی وجود دارد که بخشی از آن به این نوع مربوط باشد.
⚠️ چرا درمانش دشوار است؟
- به دلیل عمق زیاد و محدود بودن سطح تماس با پوست، این اسکارها معمولاً به درمانهای سطحی مانند لایهبردارها یا لیزر جای جوش پاسخ نمیدهند.
- تکنیکهای بازسازی کلاژن (مثل میکرونیدلینگ یا پیلینگهای سطحی) نمیتوانند به عمق کافی نفوذ کنند.
- بنابراین، درمان موفق اسکار آیسپیک نیازمند روشهای هدفمند و عمقی است.
در جدول زیر، مهمترین روشهای درمانی اسکار آیسپیک از نظر کاربرد و شرایط انجام، خلاصه شدهاند.
هزینه درمان
- درمان اسکارهای آیسپیک معمولاً ارزان نیستند.
- در میان روشها، TCA CROSS گزینهای اقتصادیتر محسوب میشود، اما همچنان نیاز به انجام توسط پزشک متخصص دارد.
- روشهایی مانند پانچ اکسیژن یا لیزر CO₂ فرکشنال به دلیل پیچیدگی و تعداد جلسات، هزینهبرتر هستند، بهویژه درصورتیکه بیمار تعداد زیادی اسکار داشته باشد.
زمان درمان
- درمان اسکار آیسپیک معمولاً با یک یا دو جلسه به نتیجه نمیرسد؛ نیازمند صبر و پیگیری چندماهه است و به طور معمول، طی ۳ تا ۶ ماه بهتدریج بهبود قابلتوجهی ایجاد میشود.
میزان موفقیت درمان
- مرور نظاممند ۳۶ مقاله علمی نشان داده است که روش TCA CROSS در ۷۳.۳٪ از بیماران باعث بیش از ۷۰٪ بهبود در ظاهر اسکار آیسپیک شده است. این نتایج نشان میدهد که با انتخاب روش مناسب، میتوان حتی در این نوع اسکار مقاوم، به نتایج مؤثر دستیافت (منبع).
اسکار باکس کار؛ ویژگیها و درمان
این اسکارها به شکل فرورفتگیهایی با لبههای مشخص، نسبتاً پهن و با عمق یکنواخت روی پوست دیده میشوند. قاعده آنها معمولاً صاف است و برخلاف اسکار آیسپیک، به نوکتیز ختم نمیشود. در نمای نزدیک، شبیه جای فرورفتن ناخن روی خمیر یا ضربه پانچ روی سطح پوست هستند.
عرض آنها میتواند از ۱ تا ۴ میلیمتر متغیر باشد و لبهها اغلب عمود بر سطح پوست هستند که باعث میشود در نور معمولی هم نسبتاً واضح دیده شوند.
اسکارهای باکسکار دومین نوع شایع از اسکارهای آتروفیک هستند. طبق آمار، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از اسکارهای فرورفته از این نوع هستند. این اسکارها اغلب در اثر آکنه متوسط تا شدید و گاهی در پی زخمهای عمیق یا آبلهمرغان ایجاد میشوند.
اسکارهای باکسکار معمولاً به درمانهای بازسازی سطح پوست پاسخ خوبی میدهند. اساس درمان این اسکارها، صافکردن سطح پوست و تحریک کلاژنسازی برای پر کردن فرورفتگیهاست.
در جدول زیر، مهمترین روشهای درمانی خلاصه شدهاند.
هزینه درمان
- اگر اسکار سطحی باشد، میکرونیدلینگ گزینهای اقتصادیتر است، ولی نیاز به تکرار (۴ تا ۶ جلسه) دارد.
- در اسکارهای عمیقتر، سابسیژن همراه با فیلر یا لیزر CO₂ مؤثرترند اما هزینه بیشتری دارند.
- ترکیب چند روش (مثلاً میکرونیدلینگ + PRP یا لیزر + فیلر) باعث افزایش اثر، اما افزایش هزینه هم میشود.
زمان درمان
- اگر زمان یا امکان استراحت محدود دارید، روشهایی مانند لیزرهای غیر تخریبی (Non-ablative) یا رادیوفرکوئنسی (RF) گزینههای ملایمتری هستند؛ این روشها دوره نقاهت ندارند؛ اما اثربخشی آنها تدریجیتر و معمولاً نیازمند جلسات بیشتری هستند.
- در روشهای تهاجمیتر مانند لیزر CO₂ فرکشنال یا سابسیژن + فیلر، نتیجه اولیه ممکن است پس از ۲ تا ۳ جلسه مشاهده شود، اما بهبود کامل معمولاً طی ۳ تا ۶ ماه و با چند مرحله درمانی حاصل میشود.
میزان موفقیت درمان
موفقیت درمان اسکارهای باکسکار بسته به عمق و شدت آنها با میزان موفقیت متفاوتی همراه است. آمار دقیق بهبود لیزر CO₂ فرکشنال در مطالعات متنوع بوده و تحتتأثیر نوع پوست و تعداد جلسات است.
ترکیب سابسیژن با فیلر (مانند PMMA) در بیماران با اسکارهای مقاوم نتایج بسیار خوبی داشته و در برخی مطالعات تا ۸۴٪ بهبود گزارش شده است.
برای اسکارهای کمعمق یا باکسکارهای ترکیبی، میکرونیدلینگ عملکرد بهبودی بین ۳۱ تا ۶۲ درصد را نشان داده است (منبع).
اسکار رولینگ؛ ویژگیها و درمان
این اسکارها بهصورت فرورفتگیهای پهن و موجدار روی پوست دیده میشوند، گویی پوست بهآرامی به داخل کشیده شده است. برخلاف اسکارهای آیسپیک یا باکسکار، لبههای مشخص یا زوایای تیز ندارند و سطح پوست در اطرافشان حالت ناصاف و موجدار دارد. معمولاً قطر این اسکارها بیش از ۴ میلیمتر است.
اسکارهای رولینگ معمولاً در ناحیه گونهها دیده میشوند. طبق برآوردها، حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد از اسکارهای آتروفیک از نوع رولینگاند. علت اصلی شکلگیری آنها چسبندگیهای فیبروتیک میانپوست و بافت زیرین است که مانع از بازگشت پوست به حالت صاف میشود.
اسکارهای رولینگ معمولاً به درمانهای عمقی و ترکیبی بهتر پاسخ میدهند. اساس درمان این اسکارها، آزادسازی چسبندگیهای فیبروتیک بین پوست و بافت زیرین و تحریک کلاژنسازی برای هموارشدن سطح پوست است.
درمانهای مؤثر برای این نوع اسکار شامل موارد زیر است.
هزینه درمان
- سابسیژن یکی از اقتصادیترین روشها برای درمان اسکارهای رولینگ است و نسبت به لیزرهای پیشرفته، هزینه پایینتری دارد.
- استفاده از فیلرهای پوستی میتواند اثر سابسیژن را تقویت کند، اما هزینه درمان را بسته به برند و حجم تزریق افزایش میدهد – درحالیکه اثر موقت دارند.
- ترکیب روشها (مثلاً سابسیژن + PRP + میکرونیدلینگ) معمولاً هزینه بیشتری دارد؛ ولی اثرگذاری بالاتری نیز ایجاد میکند.
زمان درمان
- اگر به دنبال نتایج نسبتاً سریع هستید، سابسیژن بهتنهایی یا همراه با فیلر میتواند در همان ۱ تا ۲ جلسه اولیه، تغییر ظاهری قابلتوجهی ایجاد کند.
- اغلب روشها برای ایجاد نتایج پایدار و کامل، به ۲ تا ۴ جلسه درمان با فواصل چندهفتهای نیاز دارند.
میزان موفقیت درمان
مطالعات نشان دادهاند که سابسیژن بهعنوان خط اول درمان اسکارهای رولینگ میتواند تا ۹۰٪ کاهش در تعداد ضایعات ایجاد کند. افزودن PRP یا فیلرهای دائمی به سابسیژن، نتایج درمانی را بهبود میدهد و در موارد شدید، بیش از ۵۰٪ بهبود ظاهری را فراهم کرده است.
همچنین، روشهای ترکیبی مانند لیزر CO₂ فرکشنال یا میکرونیدلینگ همراه با PRP نیز نتایجی تا حدود ۷۵٪ بهبود در ظاهر اسکار ایجاد کردهاند (منبع). در مطالعهای مقایسهای نیز، گروهی که تحت درمان سابسیژن + میکرونیدلینگ + PRP قرار گرفتند، بهطور معنیداری نسبت به گروه بدون PRP، پاسخ درمانی (بیش از ۵۰٪ ) بالاتری داشتند (منبع).
اسکارهای ترکیبی؛ ویژگیها و درمان
درمان اسکارهای ترکیبی که شامل ترکیبی از اسکارهای آیسپیک، رولینگ و باکسکار هستند، چالشبرانگیزتر از درمان اسکارهای منفرد است، زیرا هر نوع اسکار به رویکرد متفاوتی پاسخ میدهد.
در این موارد، معمولاً از درمانهای چندمرحلهای و ترکیبی استفاده میشود؛ برای مثال، TCA CROSS (نوعی پیلینگ شیمیایی با غلظت بالا) برای نواحی آیسپیک، سابسیژن و فیلر برای اسکارهای رولینگ، و لیزر CO₂ فرکشنال یا میکرونیدلینگ برای باکسکارهای سطحی. اگر درمان بهدرستی طراحی شود و با صبر و پیگیری انجام گیرد، نتایج رضایتبخش و قابلتوجهی قابلدستیابی است، گرچه معمولاً نیاز به چند جلسه و برنامهریزی دقیق دارد.
توجه
بیشتر درمانهای کلینیکی مانند لیزر، سابسیژن، میکرونیدلینگ یا پیلینگ ممکن است با عوارضی مانند قرمزی، التهاب، ورم، پوستهریزی یا تیرگی موقت پوست همراه باشند که معمولاً موقتی و قابلکنترلاند.
در افراد با پوست گندمی تا تیره، احتمال بروز تیرگی پس از التهاب (PIH) بیشتر است، بهویژه پس از درمانهایی مانند TCA CROSS یا لیزر CO₂. در این موارد، استفاده از ضدآفتاب قوی و مشاوره با پزشک برای پیشدرمانی با کرمهای ضدلک یا ضدالتهاب توصیه میشود.
سؤالات متداول
آیا درمان اسکارهای اتروفیک با سلولهای بنیادی امکانپذیر است؟
درمان اسکارهای آتروفیک با استفاده از سلولهای بنیادی، بهویژه از طریق اگزوزومها، بهمنظور تحریک کلاژنسازی و بازسازی بافت امکانپذیر است. بااینحال، شواهد علمی در این زمینه محدود است.
لعاب برنج آیا در درمان جای جوش فرورفته مؤثر است؟
لعاب برنج به دلیل خواص مرطوبکننده و آنتیاکسیدانی ممکن است به نرمشدن پوست و بهبود ظاهر سطحی جای جوش کمک کند، اما شواهد علمی برای اثربخشی آن در درمان اسکارهای آتروفیک (فرورفته) وجود ندارد.
کرمها و پمادها چقدر در درمان جای جوش فرورفته تأثیر دارند؟
استفاده از بهترین پماد و کرم برای جای جوش مانند رتینوئیدها، ویتامین C و ژلهای سیلیکونی، ممکن است با تحریک کلاژنسازی یا نرم کردن پوست، ظاهر اسکارهای آتروفیک سطحی را کمی بهبود بخشند، اما اثربخشی آنها برای اسکارهای فرورفته عمیق بسیار محدود است و شواهد علمی قوی در این زمینه وجود ندارد.





























