اگر از جوشهای صورت خسته شدهاید و بارها روشهای مختلف را امتحان کردهاید، نگران نباشید، درمان جوش صورت بهصورت کامل و برای همیشه ممکن است، اما به نوع جوش، شدت آن و علت زمینهای بستگی دارد. جوشها بهطور کلی به دو دسته التهابی و غیرالتهابی تقسیم میشوند. در مواردی که جوشها التهابی اما خفیف و محدود هستند (مثل جوشهای قرمز تک و توک که چرک ندارند)، میتوان با رعایت سبک زندگی سالم، استفاده از محصولات موضعی مناسب و مراقبتهای اولیه آنها را کنترل کرد. اما اگر جوشها گسترده، مداوم یا همراه با التهاب و چرک باشند، مراجعه به پزشک ضروری است. در این شرایط، درمان تخصصی اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت بیتوجهی، احتمال باقیماندن اسکار و لک روی پوست وجود دارد.
در مقابل، جوشهای غیرالتهابی که شامل سرسیاه و سرسفید هستند، معمولاً سطحیترند و بهدلیل انسداد منافذ با چربی و سلولهای مرده پوست بهوجود میآیند. این نوع جوشها اغلب با اصلاح روتین مراقبتی، استفاده از ترکیبات لایهبردار ملایم و محصولات غیرکومدونزا قابل درمان هستند. با انتخاب روشهای مناسب و تداوم در مراقبت روزانه، بسیاری از افراد میتوانند جوشهای غیرالتهابی را از بین ببرند و از بازگشت آنها پیشگیری کنند.
چطور از شر جوشها برای همیشه خلاص شوم؟
برای رهایی کامل از جوش، ابتدا باید نوع جوشها بهدرستی تشخیص داده شود، زیرا درمان آنها بسته به نوع، متفاوت است. جوشهای غیرالتهابی مانند جوشهای سرسیاه و سرسفید معمولاً با پاکسازی منظم پوست، کنترل چربی و لایهبرداریهای ملایم قابل درمان هستند. در مقابل، جوشهای التهابی که بهصورت ضایعات قرمز، چرکی یا کیستی ظاهر میشوند، نیازمند مداخلات تخصصیتری از جمله داروهای موضعی ضدالتهاب، آنتیبیوتیکها، درمانهای تنظیمکننده هورمون یا حتی داروهای خوراکی هستند. بنابراین، انتخاب مسیر درمان باید بر اساس نوع جوش و علت زمینهای آن انجام شود تا نتیجهای پایدار و ریشهای حاصل گردد.
تشخیص جوشهای التهابی و غیرالتهابی بر اساس ظاهر و خصوصیاتشان انجام میشود.
| جوشهای التهابی |
|---|
 ویژگی جوشهای التهابی به صورت قرمزی، تورم، درد و گاهی چرک دیده میشوند و شامل پاپول (ضایعه قرمز و برجسته بدون چرک)، پوسچول (ضایعه چرکی)، ندول (تورم عمیق و دردناک) و کیست میباشند. شایع در دوره بلوغ، در زمان قاعدگی، در زمان تغییرات هورمونی، در زمانهای استرسزا (مثل فصل امتحانات) |
| جوشهای غیرالتهابی |
 ویژگی جوشهای غیرالتهابی: معمولاً شامل جوشهای سرسیاه (باز) و سرسفید (بسته) میشوند. این ضایعات معمولاً قرمزی، تورم یا درد ندارند و سطحی هستند. جوشهای غیرالتهابی سرسیاه و سرسفید بیشتر در افرادی با پوست چرب و در شرایطی مانند استفاده از محصولات آرایشی غلیظ دیده میشوند. |
روشهای از بین بردن جوشهای التهابی
جوشهای التهابی اغلب روی نواحی مانند بینی و صورت ظاهر میشوند و به دلیل احتمال ایجاد جای اسکار پس از بهبود، به ویژه در موارد مزمن یا گسترده، نیازمند درمان تخصصی و پیگیری برای جلوگیری از ایجاد جای جوش در کلینیکهای پوست هستند. این نوع جوشها بیشتر در دوره بلوغ، دوران قاعدگی، تغییرات هورمونی و شرایط استرسزا مانند فصل امتحانات دیده میشوند و در افرادی که پوست چرب دارند، جوشهای التهابی یا کیستیک را دستکاری میکنند یا پوستشان در معرض باکتریهای محیطی مانند تماس مکرر با تلفن همراه قرار دارد، شایعتر است.
درمان جوشهای التهابی بسته به شدت آن متفاوت است. در موارد خفیفتر و تکضایعهای ممکن است با روشهای مراقبتی و دارویی سادهتر تا حدی کاهش یابند، اما مراجعه به پزشک (خصوصاً در صورت گسترده بودن جوشها و مقاومت آنها به درمان) در صورت برای دریافت درمان مناسب همواره توصیه میشود تا از عوارض بلندمدت جلوگیری شود.
جوشهای التهابی غیرشدید و شدید و درمان آنها را در ادامه میتوانید مطالعه کنید.
درمان تخصصی جوشهای التهابی غیرشدید
جوشهای التهابی غیرشدید معمولاً به صورت تنها یا پراکنده با اندازه کوچک دیده میشوند که گسترش زیادی روی پوست ندارند.
انتخاب درمان به این بستگی دارد که آیا جوش فقط التهاب دارد یا چرک نیز در آن وجود دارد.
اگر جوش التهابی ولی بدون چرک باشد، میتوان از روشهایی مانند تغییر سبک زندگی، استفاده از کرم یا محلولهای لایهبردار ملایم، شویندههای ضد آکنه، ضدآفتاب مناسب پوست چرب و ویتامین A خوراکی با دوز پایین استفاده کرد.
برای مشاهدهروشهای درمان این نوع جوشها به بخش کاهش التهاب بروید.
اما اگر جوش هم التهاب دارد و هم چرک، درمان باید علاوهبر موارد بالا شامل آنتیبیوتیک خوراکی کوتاهمدت، محلول آنتیبیوتیک موضعی، شویندههای حاوی ترکیبات ضدباکتری (مثل بنزوئیل پراکسید یا تریکلوزان) و در صورت نیاز صابونهای ضدباکتری برای پوستهای مقاوم باشد.
برای مشاهدهروشهای درمان این نوع جوشها، علاوه بر بخش کاهش التهاب، به بخش کاهش چرک و مهار عفونت نیز بروید.
همچنین رعایت بهداشت مناسب پوست و اجتناب از دستکاری ضایعات از اهمیت بالایی برخوردار است تا از تشدید التهاب و ایجاد اسکار جلوگیری شود.
کاهش التهاب
جوش التهابی بدون عفونت
در جوشهای التهابی غیرشدید، حتی زمانی که ضایعه چرکی نیست، کاهش التهاب یکی از مهمترین اهداف درمان است، چرا که التهاب عامل اصلی قرمزی، درد و بدترشدن جوش است. حتی در جوشهای چرکی، معمولاً التهاب همزمان وجود دارد و باید کنترل شود تا روند بهبود سریعتر و بدون ایجاد جای جوش طی شود.
برای کاهش التهاب میتوان از ترکیبات لایهبردار ملایم مانند آزلائیک اسید یا رتینول، شویندههای ضد آکنه، کرمهای موضعی حاوی ترکیبات ضدالتهاب، و در صورت نیاز و صلاحدید پزشک، ویتامین A خوراکی با دوز پایین استفاده کرد. همچنین رعایت سبک زندگی سالم، مانند کاهش استرس، پرهیز از مصرف غذاهای التهابزا و استفاده از ضدآفتاب مناسب، نقش مکمل و مؤثری در کنترل التهاب دارد.
روشهای مناسب کاهش التهاب جوش در ادامه توضیح داده شده است.
- تغییر سبک زندگی
اصلاح سبک زندگی یکی از پایهایترین و مؤثرترین راهکارها برای کاهش التهاب و پیشگیری از عود جوشهای التهابی غیرشدید است. حتی اگر از داروهای موضعی یا خوراکی استفاده شود، بدون ایجاد تغییر در سبک زندگی، درمانها معمولاً ناپایدار و کوتاهمدت باقی میمانند. بسیاری از عوامل روزمره مانند تغذیه ناسالم، کمخوابی، استرس مزمن و بهداشت نادرست پوست میتوانند التهاب را تشدید کرده و جوشهای جدید ایجاد کنند. بنابراین، اصلاح این عوامل بهعنوان بخشی جداییناپذیر از روند درمان توصیه میشود.
در ادامه برخی از نکاتی که باید رعایت کرد، توضیح داده شده است.
- اجتناب از دستکاری جوشها
فشار دادن، خاراندن یا تخلیه دستی جوشها باعث تشدید التهاب، ورود باکتری به عمق پوست و افزایش احتمال باقیماندن جای جوش و اسکار میشود. اجتناب از این رفتارها برای جلوگیری از بدتر شدن جوش ضروری است.
- رعایت بهداشت پوست
شستوشوی صورت با شوینده ملایم و مناسب پوست چرب یا مستعد آکنه، پاککردن آرایش قبل از خواب، تعویض منظم روبالشی و خودداری از تماس مکرر دست یا تلفن همراه با صورت، همگی در کاهش تجمع چربی، آلودگی و باکتری مؤثر هستند.
- مدیریت استرس
استرس روانی باعث ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول میشود که میتوانند تولید چربی پوست را افزایش داده و روند التهاب را تشدید کنند. ورزش منظم، خواب کافی، مراقبه، تنفس عمیق و زمانبندی مناسب برای استراحت روزانه میتوانند در کنترل استرس مؤثر باشند.
- تغییر رژیم غذایی
رژیم غذایی میتواند نقش مهمی در تشدید یا کنترل جوشهای التهابی داشته باشد. مصرف زیاد قندهای ساده، لبنیات گاوی، غذاهای چرب و فرآوریشده، و ادویههای تند یا ترشیها در برخی افراد باعث افزایش التهاب و تحریک آکنه میشود. محدود کردن این مواد بهویژه در دوران فعال بودن جوشها توصیه میشود.
در مقابل، مصرف میوه و سبزیجات تازه، منابع امگا-۳ مانند ماهی و گردو، غلات کامل، آب کافی و پروبیوتیکها میتواند به کاهش التهاب پوست و بهبود جوشها کمک کند. داشتن یک رژیم غذایی متعادل و ضدالتهاب، بهتنهایی باعث درمان کامل جوش نمیشود، اما میتواند اثر درمانهای دیگر را تقویت کرده و از عود مجدد جلوگیری کند.
- ویتامین A خوراکی
در درمان جوشهای التهابی غیرشدید، مصرف ویتامین A خوراکی با دوز پایین بهمدت یک تا دو ماه میتواند به کاهش التهاب، تنظیم ترشح چربی پوست و پیشگیری از ایجاد جوشهای جدید کمک کند. این روش بیشتر برای افرادی مناسب است که جوشهای آنها عودکننده یا مقاوم به درمانهای موضعی هستند.
- مقدار توصیهشده روزانه ویتامین A
| گروه سنی | مقدار توصیهشده روزانه |
|---|---|
| مردان بزرگسال | 900 میکروگرم (3000 IU) |
| زنان بزرگسال | 700 میکروگرم (2300 IU) |
| نوجوانان | 600 میکروگرم |
مصرف مداوم بیش از این مقدار ممکن است منجر به مسمومیت با ویتامین A شود (علائمی مثل سردرد، حالت تهوع، خشکی شدید پوست، آسیب کبدی، یا اختلالات بینایی)
- بیشتر از دوز روزانه توصیه شده ویتامین آ را به هیچوجه مصرف نکنید، چون مسمومیت آن تجمعی است و ممکن است بیعلامت آغاز شود.
- گاهی پزشکان دوز را به صورت یکروز در میان یا 5 روز در هفته تجویز میکنند، بهویژه اگر از منابع غذایی غنی از ویتامین A هم استفاده میشود.
- اگر فرد باردار است یا قصد بارداری دارد، حتماً باید از مصرف دوزهای بالا پرهیز کند چون میتواند باعث نقایص جنینی شود.
- در مصرف مکملها، دقت شود که بتاکاروتن (فرم گیاهی ویتامین A) سمیت بسیار کمتری دارد و معمولاً ایمنتر است.
- ویتامین A باید همراه با غذاهای چرب یا در وعده غذایی اصلی مصرف شود تا بهتر جذب شود.
درمان با لایهبردارهای موضعی یکی از مؤثرترین روشها برای کاهش التهاب، باز کردن منافذ بسته و پیشگیری از تشکیل جوشهای جدید در افراد مبتلا به جوشهای التهابی غیرشدید است. این محصولات با کمک به حذف سلولهای مرده سطح پوست، گردش سلولی را بهبود میبخشند و از تجمع چربی و باکتری در منافذ جلوگیری میکنند. معمولاً هفتهای دو تا سه شب استفاده میشوند تا پوست فرصت ترمیم داشته باشد و تحریک نشود.
این کرمها یا محلولها حاوی ترکیبات فعالی مانند رتینول (مشتقات ویتامین A)، آزلائیک اسید، لاکتیک اسید، سالیسیلیک اسید یا گلایکولیک اسید هستند. هر یک از این مواد عملکرد خاصی دارد، برای مثال، سالیسیلیک اسید برای پوستهای چرب و مستعد آکنه مناسب است، در حالیکه آزلائیک اسید خواص ضدالتهابی و روشنکنندگی نیز دارد. انتخاب نوع ماده و درصد آن باید متناسب با نوع پوست و شدت علائم انجام شود، و در زمان استفاده از آنها، استفاده منظم از ضدآفتاب و مرطوبکننده ضروری است.
برخی از نمونه لایهبردارهای مناسب
- شویندههای ضد آکنه و جوش
استفاده از شویندههای مخصوص پوست مستعد آکنه یکی از پایهایترین و مهمترین مراحل مراقبت روزانه در کنترل جوشهای التهابی غیرشدید است. این شویندهها با پاکسازی عمقی پوست، کاهش چربی اضافی، حذف آلودگیها و مهار رشد باکتریها، به کاهش التهاب و پیشگیری از ایجاد جوشهای جدید کمک میکنند. معمولاً روزی یک تا دو بار، صبح و شب، استفاده میشوند و پایه اصلی برای اثرگذاری بهتر سایر درمانهای موضعی هستند.
شویندههای ضد آکنه میتوانند به صورت ژل، فوم یا پن (صابونهای غیر) باشند و معمولاً حاوی ترکیبات فعال زیر هستند.
- سالیسیلیک اسید: کمک به باز شدن منافذ و لایهبرداری ملایم
- بنزوئیل پراکسید: کاهش باکتریها و التهاب
- زینک (روی): کنترل چربی و خواص ضدالتهاب
- نیاسینامید: تسکین پوست و کاهش قرمزی
- روغن درخت چای (tea tree oil): با خاصیت آنتیباکتریال طبیعی
انتخاب شوینده باید متناسب با نوع پوست (چرب، مختلط، حساس) باشد و از استفاده بیشازحد یا همزمان چند محصول قوی باید پرهیز کرد تا از تحریک یا خشکی پوست جلوگیری شود.
- ضد آفتاب مناسب
استفاده از ضدآفتاب برای افرادی که پوست مستعد جوش دارند، نهتنها ضروری است، بلکه بخشی از درمان محسوب میشود. نور خورشید میتواند التهاب جوشها را تشدید کند، روند بهبود را کند نماید و احتمال باقیماندن لک یا جای جوش را افزایش دهد. استفاده از پماد یا کرمهای مخصوص برای لک صورت میتواند در تسریع بهبود و کمرنگ شدن لکها مؤثر باشد. همچنین بسیاری از درمانهای موضعی مانند لایهبردارها یا رتینوئیدها پوست را نسبت به آفتاب حساستر میکنند، بنابراین محافظت مؤثر ضروری است.
ضدآفتاب مناسب برای پوستهای مستعد جوش باید دارای این ویژگیها باشد.
- فاقد چربی (Oil-free) یا دارای فرمولاسیون سبک
- غیـر کومدوژنیک (Non-comedogenic) یعنی باعث بسته شدن منافذ نشود.
- بافت سبک، ترجیحاً به صورت ژل، فلوئید یا امولسیون
- حاوی ترکیبات تسکیندهنده و ضدالتهاب مانند نیاسینامید یا زینک
- در صورت امکان، بدون الکل و رایحههای تحریککننده
کاهش چرک و مهار عفونت (در صورت وجود)
جوشهای التهابی که دارای عفونت هم هستند.
در جوشهای التهابی که همراه با چرک هستند، هدف اصلی درمان علاوهبر کاهش التهاب، کنترل عفونت و جلوگیری از گسترش آن به بافتهای اطراف است. تجمع چرک معمولاً نشاندهنده فعال بودن باکتریها در منافذ بسته پوست است و اگر درمان بهموقع انجام نشود، میتواند به باقیماندن اسکار یا جوشهای جدید منجر شود.
برای مهار این وضعیت، از ترکیبی از درمانهای موضعی و خوراکی استفاده میشود، مانند محلولهای آنتیبیوتیک، شویندههای ضدباکتری، صابونهای مخصوص و در موارد مقاوم یا گسترده، آنتیبیوتیک خوراکی. این درمانها باید با احتیاط و معمولاً برای مدت محدود انجام شوند تا هم اثربخشی حفظ شود و هم از ایجاد مقاومت دارویی جلوگیری گردد.
- مصرف آنتیبیوتیک خوراکی
در مواردی که جوشهای التهابی چرکی بهصورت مکرر یا گسترده ظاهر میشوند و به درمانهای موضعی پاسخ نمیدهند، ممکن است پزشک آنتیبیوتیک خوراکی کوتاهمدت تجویز کند. هدف از این درمان، کاهش تعداد باکتریهای مولد آکنه، کاهش التهاب و جلوگیری از گسترش ضایعات است. دوره درمان معمولاً بین ۴ تا ۸ هفته (حدود یک تا دو ماه) است و مصرف طولانیتر آن تنها در صورت نیاز و با نظارت پزشک انجام میشود تا از بروز مقاومت میکروبی جلوگیری گردد.
رایجترین آنتیبیوتیکهایی که برای درمان آکنه استفاده میشوند عبارتاند از:
- داکسیسایکلین: پرکاربرد، با دوز 50 تا 100 میلیگرم در روز
- مینوسایکلین: با دوز مشابه، معمولاً در موارد مقاومتر
- اریترومایسین یا آزیترومایسین: بیشتر در مواردی که تتراسایکلینها قابل استفاده نیستند (مثلاً در بارداری یا در زمان حساسیت دارویی)
در طول دوره مصرف، استفاده همزمان از درمانهای موضعی ملایم (مثل لایهبردارها یا آنتیبیوتیکهای موضعی) ممکن است برای افزایش اثربخشی توصیه شود، اما مصرف همزمان دو آنتیبیوتیک (خوراکی و موضعی) از یک خانواده دارویی باید با احتیاط انجام شود. همچنین رعایت دقیق دستور مصرف و اجتناب از قطع ناگهانی دارو اهمیت زیادی دارد.
- استفاده محلولهای آنتیبیوتیک و لایهبردار ملایم
در جوشهای التهابی چرکی که اندازه آنها کوچک است یا بهصورت پراکنده ظاهر میشوند، استفاده از محلولهای ترکیبی حاوی آنتیبیوتیک و لایهبردار میتواند درمانی مؤثر، سریع و موضعی باشد. این محلولها معمولاً حاوی ترکیباتی مانند کلیندامایسین (آنتیبیوتیک) و سالیسیلیک اسید یا رتینوئیدهای ضعیف (لایهبردار ملایم) هستند که هم باکتریها را مهار میکنند و هم به باز شدن منافذ و خشکشدن جوش کمک مینمایند.
استفاده از این محلولها باید روزی یک تا دو بار، بهصورت موضعی و فقط روی جوشها انجام شود. بهترین روش استفاده، آغشته کردن نوک گوشپاککن به محلول و زدن مستقیم روی جوش است تا از پخش شدن ناخواسته روی نواحی سالم و تحریک پوست جلوگیری شود. استفاده همزمان از ضدآفتاب و پرهیز از مصرف بیشازحد نیز برای جلوگیری از خشکی یا تحریک پوست ضروری است.
- صابونهای ضد باکتری
صابونهای ضد باکتری برای کاهش بار میکروبی سطح پوست طراحی شدهاند و در برخی موارد از آنها بهعنوان مکمل درمان جوشهای التهابی چرکی استفاده میشود. این صابونها معمولاً حاوی ترکیباتی مانند تریکلوزان، کلرهگزیدین، زینک پیریتیون یا عصارههای گیاهی ضدباکتری (مانند روغن درخت چای) هستند که به مهار رشد باکتریهای مولد آکنه کمک میکنند. استفاده از آنها بهویژه در افرادی که جوش روی نواحی بدن (مثل کمر و سینه) دارند یا پوست مقاومتری دارند، میتواند مفید باشد.
با این حال، صابونهای ضد باکتری برای استفاده روزانه روی صورت، بهویژه در پوستهای خشک یا حساس، معمولاً توصیه نمیشوند، زیرا ممکن است باعث خشکی، تحریک یا بر هم زدن تعادل پوست شوند. اگر از این صابونها استفاده میشود، بهتر است مصرف آن محدود، غیرمداوم و فقط در نواحی خاص باشد و پس از آن از یک مرطوبکننده غیرکومدوژنیک استفاده شود.
درمان تخصصی جوشهای التهابی جوشهای شدید
عکسهای جوشهای التهابی شدید و گسترده
جوشهای التهابی شدید معمولاً بهصورت ضایعات بزرگ، دردناک، عمیق و متعدد ظاهر میشوند که ممکن است به شکل کیست یا ندول باشند و گاهی آنقدر شدید هستند که پوست را در نواحی درگیر تغییر شکل میدهند. در این مرحله، جوشها نهتنها از نظر زیبایی بلکه از نظر سلامت پوست تهدیدکنندهاند و یک اورژانس پوستی محسوب میشوند. در چنین شرایطی، مراجعه سریع به پزشک متخصص ضروری است تا از باقیماندن اسکارهای عمیق یا تشدید عفونت جلوگیری شود.
پس از مراجعه به پزشک، روند درمان معمولاً با تجویز داروهای خوراکی آغاز میشود و همزمان بررسیهای لازم برای انتخاب درمان تخصصی مناسب انجام میگیرد. اگر شرایط بدنی فرد اجازه دهد، درمانهای قویتر مانند ایزوترتینوئین یا داروهای تنظیم هورمون (در زنان) آغاز میشود و همزمان مراقبتهای خانگی برای حمایت از روند درمان و پیشگیری از آسیب به پوست ادامه پیدا میکند.
در ادامه درمانهای تخصصی توضیح داده شدهاند.
تجویز آنتیبیوتیکهای قوی
اولین گام درمانی پس از مراجعه به پزشک برای جوشهای التهابی شدید، تجویز آنتیبیوتیکهای خوراکی قوی است که به کاهش تعداد باکتریهای مولد آکنه و کاهش التهاب پوست کمک میکند. این داروها معمولاً بهصورت دورهای کوتاهمدت (چند هفته تا چند ماه) مصرف میشوند. رعایت دقیق دستور مصرف و ادامه درمان طبق نظر پزشک برای جلوگیری از مقاومت دارویی و عوارض جانبی ضروری است.
درخواست آزمایش
پس از تجویز آنتیبیوتیکهای خوراکی و کنترل اولیه جوشهای التهابی شدید، قدم بعدی پزشک بررسی دقیقتر وضعیت سلامت فرد است تا مشخص شود آیا بیمار کاندید مصرف داروهای قویتر مانند دوز بالای ویتامین A (ایزوترتینوئین) است یا خیر. برای این منظور، انجام آزمایشهای مختلف لازم است که شامل بررسی عملکرد کلیه و کبد، چربی خون، قند خون و آزمایشات کامل چکاپ عمومی میشود. این آزمایشها کمک میکنند تا از سلامت ارگانهای حیاتی مطمئن شده و احتمال عوارض جانبی ناشی از داروهای قوی را به حداقل برسانند.
در خانمها، علاوه بر آزمایشهای کلی، انجام آزمایش Beta-hCG برای تشخیص سریع بارداری بسیار مهم است، زیرا مصرف داروهای حاوی دوز بالای ویتامین A در دوران بارداری میتواند باعث آسیب جدی به جنین شود. انجام این آزمایشها قبل از شروع درمان تخصصی و بهصورت منظم در طول دوره مصرف دارو، جزو مراحل حیاتی و ضروری روند درمان محسوب میشود.
دارو درمانی تخصصی
پس دریافت نتیجه آزمایشها، داروهایی شامل ایزوترتینوئین (ویتامین A با دوز بالا) تجویز میشوند. این دارو برای افرادی که شرایط لازم را دارند و کاندید مناسب تشخیص داده شدهاند تجویز میشود و به دلیل عوارض بالقوهاش، استفاده از آن نیازمند نظارت دقیق پزشکی و انجام آزمایشهای منظم است.
در زنان با آکنه هورمونی یا مبتلا به اختلالات هورمونی، داروهای تنظیمکننده هورمون مانند اسپیرونولاکتون یا برخی قرصهای ضدبارداری خاص ممکن است در کنار یا به جای ایزوترتینوئین تجویز شود تا به بهبود وضعیت کمک کند و تعادل هورمونی پوست را تنظیم نماید.
در ادامه هر کدام از این موارد توضیح داده شدهاند.
- تجویز ایزوترتینوئین یا دوز بالای ویتامین آ
ایزوترتینوئین، فرم قوی ویتامین A، یکی از موثرترین داروها برای درمان جوشهای التهابی شدید و مقاوم به سایر درمانها است. این دارو فقط برای افرادی تجویز میشود که کاندید مناسب تشخیص داده شدهاند، زیرا مصرف آن نیازمند ارزیابی دقیق سلامت و نظارت پزشکی منظم است و عوارض جانبی قابل توجهی دارد. در صورت عدم کاندیداتوری، پزشک گزینههای درمانی دیگری را جایگزین خواهد کرد.
دوز معمول ایزوترتینوئین به صورت روزانه یا تقسیمشده در طول روز مصرف میشود و بسته به شدت آکنه و تحمل بیمار، دوره درمان معمولاً بین ۴ تا ۶ ماه ادامه دارد. هدف، کاهش تدریجی و کنترلشده ترشح چربی پوست، التهاب و جوشها است. در صورتی که فرد کاندید نباشد یا نتواند این دارو را مصرف کند، درمانهایی مانند آنتیبیوتیکهای خوراکی، داروهای تنظیمکننده هورمون (در خانمها) و روشهای موضعی قویتر ادامه مییابد تا کنترل بیماری صورت گیرد. همچنین مراقبتهای جانبی و پیگیری دقیق در این افراد اهمیت ویژهای دارد.
- تجویز داروهای تنظیم هورمون برای خانمها
در بسیاری از موارد، جوشهای التهابی شدید در خانمها به دلیل نوسانات هورمونی یا مشکلاتی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) ایجاد یا تشدید میشوند. در این شرایط، پزشک ممکن است برای تنظیم تعادل هورمونی، داروهای خاصی مانند قرصهای هورمونی ترکیبی (حاوی استروژن و پروژسترون) یا داروهای ضدآندروژن مانند اسپیرونولاکتون را تجویز کند. این داروها با کاهش سطح هورمونهای محرک تولید چربی در پوست، باعث کاهش التهاب و بهبود جوشها میشوند و معمولاً در کنار سایر درمانهای موضعی یا خوراکی استفاده میگردند.
داروهای تنظیم هورمون نیازمند پیگیری منظم توسط پزشک هستند، زیرا ممکن است برخی عوارض جانبی موقت داشته و محدودیتهایی ایجاد کنند. همچنین، این درمانها بهویژه برای زنانی که جوشهایشان به چرخه قاعدگی وابسته است، بسیار مؤثر است و میتواند علاوه بر بهبود پوست، باعث نظم بهتر قاعدگی و کاهش علائم هورمونی دیگر شود. تصمیمگیری درباره نوع دارو و مدت زمان مصرف آن بر اساس شرایط فردی و پس از انجام آزمایش انجام میشود.
مراقبتهای خانگی در طول دوره درمان
در طول دوره درمان جوشهای التهابی شدید، مراقبتهای خانگی نقش بسیار مهمی در تسریع بهبود، کاهش عوارض جانبی داروها و پیشگیری از تشدید یا عود مجدد جوشها ایفا میکند. رعایت نکات ساده اما مؤثر میتواند به محافظت از پوست حساس شده، کاهش التهاب و بهبود کیفیت درمان کمک کند و در نهایت نتایج درمان را پایدارتر سازد.
مراقبتهای خانگی شامل موارد زیر است.
- استفاده منظم از شویندههای ملایم و ضدآکنه که پوست را تمیز و بدون تحریک نگه میدارند.
- به کار بردن ضدآفتاب مناسب، غیرکومدوژنیک و فاقد چربی برای محافظت پوست در برابر آسیبهای نور خورشید
- پرهیز از دستکاری جوشها و نواحی ملتهب تا از ایجاد عفونت یا اسکار جلوگیری شود.
- رعایت رژیم غذایی متعادل و ضدالتهاب که به کاهش علائم پوستی کمک میکند.
- اجتناب از مصرف همزمان محصولات تحریککننده یا لایهبردارهای قوی بدون نظر پزشک
- مرطوب نگه داشتن پوست با کرمهای مناسب و غیرچرب تا از خشکی و تحریک پوست جلوگیری شود.
- مدیریت استرس و خواب کافی که نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی و بهبود پوست دارند.
روشهای از بین بردن جوشهای غیرالتهابی
جوشهای غیرالتهابی (جوشهای سرسفید و سرسیاه)
جوشهای غیرالتهابی یکی از رایجترین انواع آکنه هستند که بدون درد، قرمزی یا التهاب بروز میکنند و بیشتر به صورت سرسیاه و سرسفید دیده میشوند. سرسیاهها زمانی ایجاد میشوند که منافذ پوست با چربی و سلولهای مرده پر شده و در معرض هوا اکسید میشوند و رنگ تیره به خود میگیرند. سرسفیدها نیز حاصل بسته شدن منافذ توسط چربی و سلولهای مرده هستند، اما به علت نداشتن تماس با هوا، سفید یا همرنگ پوست باقی میمانند.
این نوع جوشها معمولاً شدت یا فوریت بالای درمانی ندارند و در بیشتر موارد میتوان آنها را با مراقبتهای خانگی، محصولات موضعی ساده و لایهبردارهای ملایم برطرف کرد.
در ادامه هر یک از این موارد توضیح داده شدهاند.
جوشهای سرسفید
جوشهای سرسفید یکی از انواع شایع آکنههای غیرالتهابی هستند که زمانی به وجود میآیند که منافذ پوست توسط چربی، سلولهای مرده و گاهی باکتریهای سطحی بسته میشوند، اما سطح آنها کاملاً پوشیده باقی میماند و با هوا تماس پیدا نمیکند. همین عدم تماس با هوا باعث میشود که اکسید نشده و به رنگ سفید یا همرنگ پوست باقی بمانند.
این نوع جوشها معمولاً بهصورت نقاط ریز برجسته، صاف یا کمی سفت روی پوست دیده میشوند و بیشتر در نواحی چربتر پوست مانند پیشانی، بینی، گونهها و چانه ظاهر میشوند. عواملی مانند ترشح بیش از حد چربی، استفاده از محصولات آرایشی کومدوژنیک، تمیز نکردن صحیح پوست، تغییرات هورمونی یا انسداد مزمن منافذ، از دلایل اصلی تشکیل جوشهای سرسفید هستند.
در ادامه روشهای از بین بردن این جوشها توضیح داده شدهاند.
روشهای عمومی از بین بردن جوشهای سرسفید غیرالتهابی
بسیاری از جوشهای سرسفید را میتوان بدون نیاز به درمانهای تخصصی و تنها با اصلاح سبک زندگی و روتین مراقبت از پوست کنترل یا حتی بهطور کامل برطرف کرد. این روشها نهتنها به بهبود جوشهای موجود کمک میکنند، بلکه از ایجاد جوشهای جدید نیز جلوگیری میکنند و پایه درمانهای پیشرفتهتر محسوب میشوند.
روشهای عمومی شامل در ادامه توضیح داده شدهاند.
- استفاده از محصولات غیرکومدونزا: بسیاری از محصولات آرایشی و مراقبتی حاوی ترکیباتی هستند که منافذ پوست را مسدود میکنند. استفاده از محصولات دارای برچسب non-comedogenic یا oil-free به پیشگیری از ایجاد جوشهای سرسفید کمک میکند.
- پاکسازی روزانه پوست: شستوشوی صورت روزی دو بار با شوینده ملایم و مخصوص پوستهای مستعد آکنه، مانع از تجمع چربی و آلودگی در منافذ میشود.
- پرهیز از دستکاری پوست: فشردن جوشها یا خاراندن ناحیه درگیر باعث تحریک پوست و انسداد عمیقتر منافذ میشود و احتمال التهاب را افزایش میدهد.
- پاککردن کامل آرایش پیش از خواب: باقی ماندن مواد آرایشی روی پوست در طول شب، یکی از دلایل شایع انسداد منافذ و تشکیل جوشهای سرسفید است.
- کاهش استفاده از محصولات آرایشی و بهداشتی سنگین: مانند کرمهای چرب، ضدآفتابهای غلیظ و ماسکهای آرایشی که بافت سنگینی دارند و میتوانند به بستهشدن منافذ منجر شوند. استفاده از محصولات ژلی یا محصولاتی با پایه آب یا سیلیکونهای سبک که سنگین نباشند و باعث تجمع چربی روی پوست نشوند.
در زمان انتخاب محصولات آرایشی به نکات زیر توجه کنید.
- بدون رایحه یا با رایحه و عطر ملایم: رایحهها و عطرهای قوی ممکن است پوست را تحریک کنند و باعث التهاب یا حساسیت شوند.
- سازگاری با نوع پوست: محصول باید متناسب با نوع پوست شما (چرب، خشک، حساس یا مختلط) باشد تا باعث تحریک یا خشکی بیش از حد نشود.
- تست حساسیت: قبل از استفاده گسترده، بهتر است محصول را روی بخش کوچکی از پوست تست کنید تا از عدم بروز حساسیت مطمئن شوید.
از بینبردن جوشهای سرسفید پراکنده و کم
وقتی جوشهای سرسفید بهصورت پراکنده، محدود و در نواحی کوچکی مثل بینی، چانه یا اطراف لب ظاهر میشوند، معمولاً نیازی به درمانهای تهاجمی یا پیچیده نیست. در این شرایط، استفاده منظم از چند محصول ساده و مؤثر میتواند بهراحتی باعث باز شدن منافذ و جلوگیری از تجمع چربی و سلولهای مرده شود.
در ادامه روشهای از بین بردن جوشهای سرسفید پراکنده توضیح داده شدهاند.
- استفاده از سالیسیلیک اسید موضعی: این ترکیب لایهبردار محلول در چربی است و بهراحتی در منافذ نفوذ کرده، چربی و سلولهای مرده را حل میکند. میتوان از ژل، تونر یا محلول حاوی سالیسیلیک اسید روزی یکبار یا یک شب در میان استفاده کرد.
- استفاده از ماسک خاک رس یا ذغال فعال: استفاده هفتهای ۱ تا ۲ بار از این ماسکهای ضدجوش به جذب چربی اضافه، کاهش براقیت و پاکسازی منافذ کمک میکند.
- رعایت دقیق روتین پاکسازی: در کنار استفاده از محصولات درمانی، باید شستوشوی روزانه با شوینده ملایم و سبک، پاککردن کامل آرایش، و استفاده از ضدآفتاب مناسب انجام شود تا از تشکیل مجدد جوشها جلوگیری شود.
جوشهای سرسفید گسترده
وقتی جوشهای سرسفید در چند ناحیه از صورت مانند گونهها، پیشانی، چانه یا حتی فک گسترش پیدا میکنند و بهصورت پراکنده یا خوشهای دیده میشوند، درمان باید فراتر از روشهای ساده و عمومی باشد. در این شرایط، نیاز به مداخلات موضعی مؤثرتر، ترکیب چند روش و گاهی پاکسازی تخصصی وجود دارد تا از انسداد مداوم منافذ و تبدیل این جوشها به آکنههای التهابی جلوگیری شود.
روشهای از بین بردن جوشهای سرسفید گسترده در ادامه توضیح داده شدهاند.
- استفاده از رتینوئیدهای موضعی: این ترکیبات (مانند آداپالن یا ترتینوئین) باعث افزایش نوسازی سلولی، جلوگیری از بستهشدن منافذ و کاهش تشکیل جوشهای جدید میشوند. معمولاً بهصورت شبانه و با دوز کم شروع میشوند و نیاز به مصرف منظم و صبر برای مشاهده نتیجه دارند.
- استفاده از لایهبرداری ملایم (شیمیایی): استفاده از لایهبردارهای حاوی آلفاهیدروکسیاسید (AHA) یا بتاهیدروکسیاسید (BHA) یک تا دو بار در هفته به رفع سلولهای مرده، باز شدن منافذ و بهبود بافت پوست کمک میکند. این روش بهویژه در پوستهای ضخیم یا مستعد کدر شدن مؤثر است.
- پاکسازی تخصصی در کلینیک: در مواردی که تجمع جوشها زیاد و منافذ عمیقتر شدهاند یا درمان خانگی پاسخ نداده، مراجعه به کلینیک برای پاکسازی تخصصی، تخلیه ایمن جوشها و تنظیم روتین مراقبتی توسط متخصص پوست یا کارشناس زیبایی توصیه میشود. این روش از آسیب به پوست و ایجاد لک یا التهاب جلوگیری میکند.
جوشهای سرسیاه
جوشهای سرسیاه نوعی از جوشهای غیرالتهابی هستند که وقتی منافذ پوست با چربی، سلولهای مرده و آلودگیها مسدود میشوند اما سطح آنها باز میماند، تشکیل میشوند. برخلاف جوشهای سرسفید که سطحشان بسته است، جوشهای سرسیاه به دلیل تماس با هوا و اکسید شدن مواد داخل منافذ، رنگ تیره یا سیاه پیدا میکنند.
این نوع جوشها معمولاً در نواحی چرب صورت مانند بینی، پیشانی و چانه بیشتر دیده میشوند و ناشی از تجمع چربی، عدم پاکسازی مناسب پوست و افزایش تولید سلولهای مرده هستند. عوامل هورمونی، استفاده از محصولات آرایشی نامناسب و سبک زندگی ناسالم نیز میتوانند در بروز جوشهای سرسیاه مؤثر باشند.
روشهای از بین بردن جوشهای سر سیاه در ادامه توضیح داده شده است.
موارد محدود (مثل جوشهای سرسیاه فقط روی بینی یا نواحی کوچک)
در مواردی که جوشهای سرسیاه تنها در یک ناحیه کوچک و مشخص مانند بینی، چانه یا پیشانی دیده میشوند و تعداد آنها کم است، معمولاً نیاز به درمانهای پیچیده یا تخصصی نیست. این جوشها سطحی، بدون التهاب و بهراحتی با چند اقدام ساده خانگی قابل کنترل هستند. اگر روتین مراقبت از پوست بهدرستی انجام شود و از محصولات مناسب استفاده شود، میتوان از عود مجدد آنها نیز جلوگیری کرد.
روشهای از بین بردن
- استفاده از سالیسیلیک اسید موضعی: با نفوذ به منافذ، چربی و سلولهای مرده را حل میکند و به باز شدن منافذ کمک میکند. استفاده روزی یکبار یا یک شب در میان کافی است.
- لایهبرداری بسیار ملایم: یکبار در هفته از لایهبردارهای شیمیایی ملایم با غلظت پایین استفاده شود تا تجمع سلولهای مرده کاهش یابد.
موارد گسترده (جوشهای سرسیاه روی بینی، گونه، پیشانی و سایر نواحی)
در موارد گسترده، جوشهای سرسیاه فقط به ناحیهای مثل بینی محدود نمیشوند و بخشهایی از گونه، پیشانی یا چانه را نیز درگیر میکنند. این نوع آکنه معمولاً با تراکم بالا، منافذ مسدود و گاهی پوست چرب همراه است. به دلیل وسعت درگیری و احتمال مقاومت به درمانهای ملایم، نیاز به رویکردی منظمتر، ترکیبی و گاهی درمانهای کلینیکی وجود دارد تا تخلیه و بازسازی پوست بهطور مؤثر انجام شود.
روشهای پیشنهادی از بین بردن این نوع جوشها
- روتین ترکیبی خانگی قویتر:
- استفاده از سالیسیلیک اسید روزانه: برای باز کردن منافذ و جلوگیری از تجمع چربی و سلولهای مرده.
- استفاده از رتینوئید موضعی شبانه: با فاصله و کنترلشده (مثلاً شب درمیان)، برای افزایش نوسازی سلولی و جلوگیری از بسته شدن مجدد منافذ.
- استفاده از لایهبردار شیمیایی ملایم: هفتهای ۱ تا ۲ بار برای پاکسازی عمقیتر پوست، بهویژه در نواحی پرچرب یا دارای بافت ضخیم.
- استفاده از ماسکهای کنترل چربی و کوچککننده منافذ (مثل خاک رس که به عنوان قاتل جوش صورت فوری شناخته میشود): جذب چربی اضافی، کاهش برق پوست و کمک به کوچک شدن ظاهری منافذ. استفاده ۱ تا ۲ بار در هفته توصیه میشود.
- پاکسازی حرفهای در کلینیک: در مواردی که درمان خانگی پاسخ کافی نمیدهد یا جوشها عمقیتر و مقاومتر هستند، مراجعه به کلینیک برای استخراج ایمن، بخور دادن، لایهبرداری تخصصی و تنظیم روتین پوستی تحت نظر متخصص ضروری است.
سوالات متداول
آیا واقعاً میشود برای همیشه از شر جوش صورت خلاص شد؟
بله، در بسیاری از موارد میتوان جوشها را بهطور کامل کنترل یا حذف کرد، اما این موضوع به علت ایجاد جوش، نوع آن (التهابی یا غیرالتهابی) و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد. درمان موفق نیازمند پیگیری منظم، رعایت اصول مراقبتی و گاهی درمان تخصصی پزشکی است.
چرا جوش صورتم بعد از درمان باز هم برمیگردد؟
بازگشت جوش معمولاً به دلیل قطع زودهنگام درمان، عدم رعایت روتین مناسب مراقبتی، استفاده از محصولات نامناسب یا وجود علتهای زمینهای مانند مشکلات هورمونی یا استرس است. برای جلوگیری از عود، درمان باید ادامهدار و زیر نظر متخصص باشد.
برای درمان جوش، باید به پزشک مراجعه کنم یا خودم هم میتوانم درمان کنم؟
اگر جوشها خفیف، محدود و غیرالتهابی باشند، اغلب با اصلاح سبک زندگی و استفاده از محصولات مناسب بهبود مییابند. اما اگر جوشها گسترده، التهابی، چرکی یا ماندگار باشند، حتماً باید برای بررسی علت و تجویز درمان تخصصی به پزشک مراجعه کرد.
بهترین محصولات برای از بین بردن جوشها کدامند؟
محصولات حاوی ترکیباتی مثل سالیسیلیک اسید، رتینوئیدها، نیاسینامید و بنزوئیل پراکسید در کنترل جوش مؤثرند، اما انتخاب آنها باید بر اساس نوع پوست و نوع جوش باشد. استفاده از محصولات غیرکومدونزا نیز بسیار مهم است.
اگر جوشهایم مزمن و مقاوم به درمان هستند، باید چه کنم؟
در این شرایط احتمالاً علت زمینهای مانند مشکلات هورمونی، استرس مزمن، رژیم غذایی نامناسب یا عدم تناسب درمان وجود دارد. بهتر است به متخصص پوست مراجعه کنید تا با بررسی کامل، درمان سیستمیک (مثل داروهای خوراکی) یا آزمایشهای لازم انجام شود.
آیا با رعایت رژیم غذایی میتوان جوش را برای همیشه کنترل کرد؟
رژیم غذایی سالم میتواند در بهبود وضعیت پوست مؤثر باشد، اما بهتنهایی کافی نیست. کاهش مصرف قند، لبنیات پرچرب و غذاهای فرآوریشده میتواند کمککننده باشد، اما باید در کنار آن سایر جنبههای مراقبت و درمان نیز رعایت شود.
چرا جوش فقط در یک ناحیه از صورت ایجاد میشود؟
تجمع جوش در ناحیه خاص ممکن است بهدلیل چربی بیشتر در آن ناحیه، تماس مکرر با دست یا وسایل، یا ارتباط با عوامل هورمونی باشد. بررسی دقیق الگوی بروز جوش میتواند به شناسایی علت کمک کند.
آیا درمانهای گیاهی یا طبیعی برای از بین بردن جوش مفید هستند؟
درمانهای گیاهی ممکن است در کاهش التهاب یا چربی پوست مؤثر باشند، اما در بیشتر موارد بهتنهایی برای درمان کامل و پایدار کافی نیستند. استفاده از این روشها باید در کنار درمانهای علمی و تأییدشده انجام شود.
آیا نوع پوست (خشک یا چرب) در انتخاب روش درمان جوش تأثیر دارد؟
بله، نوع پوست نقش تعیینکنندهای در انتخاب محصولات درمانی دارد. برای مثال، پوست چرب به ترکیبات کنترلکننده چربی مانند سالیسیلیک اسید بهتر پاسخ میدهد، در حالیکه در پوست خشک یا حساس باید از مواد تحریککننده با احتیاط استفاده شود تا پوست آسیب نبیند یا جوشها تشدید نشوند.
آیا جوشزدن همزمان در صورت و بدن نشانه مشکل جدیتری است؟
جوشهایی که علاوه بر صورت، روی قفسه سینه، شانه یا کمر ظاهر میشوند، معمولاً به دلیل چربی بیشازحد یا انسداد منافذ پوست در اثر تعریق، لباس تنگ یا ژنتیک هستند. اما اگر این جوشها مزمن یا مقاوم به درمان باشند، بررسی اختلالات هورمونی یا دارویی توصیه میشود.
آیا کمبود ویتامینها میتواند باعث ایجاد جوش شود؟
کمبود برخی ریزمغذیها مانند ویتامین A، ویتامین D، روی (Zinc) و ویتامینهای گروه B ممکن است در بروز یا تشدید جوشها نقش داشته باشند. آزمایش خون و اصلاح کمبودهای تغذیهای میتواند به بهبود وضعیت پوست کمک کند، اما نباید بدون مشورت پزشکی مکمل مصرف شود.
آیا خواب و ساعت خواب روی جوش صورت تأثیر دارد؟
اختلال در خواب، بهویژه کمخوابی یا بیخوابی مزمن، میتواند با افزایش سطح هورمونهای استرس و اختلال در تنظیم چربی پوست باعث تشدید آکنه شود. خواب کافی و منظم (۷–۸ ساعت در شب) برای حفظ سلامت پوست ضروری است.
آیا استفاده نادرست از ضدآفتاب میتواند باعث جوش شود؟
بله، استفاده از ضدآفتابهای سنگین، چرب یا غیرمخصوص پوست مستعد جوش میتواند منافذ را ببندد و آکنه را تشدید کند. افراد با پوست چرب یا آکنهای باید از ضدآفتابهایی با برچسب non-comedogenic و پایه سبک (مثل ژل یا فلوئید) استفاده کنند.
آیا استفاده زیاد از تونر یا شوینده قوی میتواند باعث بدتر شدن جوش شود؟
بله، پاکسازی بیشازحد پوست با شویندههای قوی یا تونرهای الکلی باعث خشکی، تحریک و در پاسخ، افزایش تولید چربی میشود. این واکنش میتواند موجب انسداد بیشتر منافذ و افزایش جوشها شود. حفظ تعادل چربی و رطوبت پوست بسیار مهم است.
