جای بخیه سزارین؛ از ظاهر تا درمان‌های خانگی و کلینیکی

جای بخیه سزارین (اسکار سزارین) بسته به نوع پوست فرد، تکنیک جراحی و میزان مراقبت در هفته‌های طلایی پس از عمل می‌تواند به شکل‌های مختلفی ظاهر شود. این اسکار ممکن است به‌صورت یک خط نازک با تغییر رنگ جزئی یا به شکل برجسته و فرورفته نمایان شود. شکل نهایی جای زخم معمولاً بین ماه چهارم تا ششم پس از زایمان مشخص می‌گردد  و در این مرحله می‌توان ارزیابی کرد که اسکار در مسیر ترمیم طبیعی و نزدیک‌شدن به رنگ پوست قرار دارد، یا به سمت ایجاد اسکارهای غیرطبیعی نظیر هیپرتروفیک، کلوئید یا فرورفته پیش می‌رود.

جای زخم سزارین به طور طبیعی هرگز به طور کامل از بین نمی‌رود، اما با مراقبت‌های منظم در خانه و استفاده از روش‌های درمانی کلینیکی، می‌توان به طور چشمگیری ظاهر آن را بهبود بخشید و میزان برجستگی یا تغییر رنگ آن را کاهش داد.

شکل‌های مختلف جای بخیه سزارین؛ از خط نازک تا کلوئید دردسرساز

جای زخم سزارین (اسکار سزارین) اثری است که پس از ترمیم زخم جراحی روی پوست شکم باقی می‌ماند. چون تولید کلاژن همیشه منظم نیست، جای زخم معمولاً به‌صورت ردی قابل‌مشاهده باقی می‌ماند و ممکن است انواع مختلفی داشته باشد.

• اسکار طبیعی یا تغییر رنگ یافته: یک خط باریک و هم‌سطح با پوست که ممکن است کمی روشن‌تر یا تیره‌تر از رنگ طبیعی پوست باشد.
• اسکار هیپرتروفیک:  جای زخم برجسته و ضخیم‌شده است، اما محدود به ناحیه برش باقی می‌ماند.
• کلوئید:  اسکار برجسته‌تر از هیپرتروفیک و فراتر از محدوده برش گسترش پیدا می‌کند.
• اسکار فرورفته (آتروفیک) : اسکار به‌صورت یک گودی یا فرورفتگی ظاهر می‌شود که اغلب به دلیل ازدست‌رفتن بافت زیر پوست ایجاد می‌شود.

ظاهر نهایی جای زخم سزارین در گذر زمان و بسته به ویژگی‌های فردی (مانند نوع پوست، ژنتیک، نوع بخیه و مراقبت‌ها) به‌تدریج شکل می‌گیرد. بااین‌حال، این روند معمولاً از الگوی نسبتاً مشخصی پیروی می‌کند. در ادامه، مراحل تغییرات ظاهری اسکار در بازه‌های زمانی مختلف شرح داده شده و نشانه‌هایی که ممکن است نیاز به پیگیری پزشکی داشته باشند نیز مشخص شده‌اند.

علاوه بر تغییراتی که طبق الگوی زمانی در روند ترمیم جای زخم سزارین اتفاق می‌افتد، عوامل دیگری نیز می‌توانند بر ظاهر نهایی اسکار تأثیر بگذارند. این عوامل، مستقل از زمان، نقش مهمی در نحوة ترمیم زخم، میزان برجستگی، تغییر رنگ یا حتی شکل کلی جای زخم دارند و شامل موارد زیر می‌شوند.

• نوع پوست: پوست‌های تیره‌تر مستعد تشکیل اسکارهای کلوئیدی یا هیپرتروفیک هستند. پوست‌های روشن‌تر معمولاً اسکارهای نازک‌تر یا فرورفته دارند.
• ژنتیک: سابقه خانوادگی اسکارهای برجسته احتمال تشکیل کلوئید یا هیپرتروفیک را افزایش می‌دهد، زیرا ژن‌ها فرایند بازسازی کلاژن را کنترل می‌کنند.
• مراقبت از زخم: تمیز و مرطوب نگه‌داشتن زخم، جلوگیری از عفونت و محافظت در برابر آفتاب باعث کاهش شدت اسکار می‌شود.
• تکنیک جراحی: تکنیک جراحی شامل جهت برش و کیفیت بخیه‌ها است. طبق بررسی ها برش‌های افقی در پایین شکم همراه با بخیه‌های ظریف، جذبی و چندلایه، بهترین نتایج را ایجاد می‌کنند.
• نور خورشید: قرارگرفتن در معرض آفتاب و اشعه UV بدون محافظ می‌تواند رنگ اسکار را تیره‌تر و ظاهر آن را برجسته‌تر کند.

جای زخم سزارین؛ درمان‌های مؤثر و میزان بهبودی

همان‌طور که اشاره شد، ظاهر جای زخم سزارین بسته به روند ترمیم ممکن است به‌صورت تغییر رنگ، برجستگی یا فرورفتگی باشد. در ادامه، ویژگی‌های هر نوع اسکار را بررسی می‌کنیم، میزان بهبودپذیری و روش‌های مناسب مراقبت و درمان را توضیح می‌دهیم.

اسکار طبیعی یا تغییر رنگ یافته (وضعیت معمول و بی‌دردسر)

جای زخم طبیعی سزارین خطی، باریک و صاف است، با طول 10-20 سانتی‌متر و عرض معمولاً 1-3 میلی‌متر در حالت ایده‌آل، که ممکن است تا 5 میلی‌متر هم برسد.

این اسکار بدون برآمدگی، فرورفتگی یا ناهمواری قابل‌توجه، از نظر بافت یکنواخت و فاقد درد یا خارش غیرعادی است. رنگ نهایی آن معمولاً به رنگ پوست نزدیک است، اما در برخی افراد، به‌ویژه پوست‌های تیره‌تر یا در صورت قرارگرفتن در معرض آفتاب، ممکن است کمی روشن‌تر (هیپوپیگمانته) یا تیره‌تر (هیپرپیگمانته) باشد.

مراحل بهبودی

اسکار طبیعی سزارین طی ۱ تا ۳ هفته اولیه قرمز، متورم و حساس است و طی ۱ تا ۳ ماه به‌تدریج کم‌رنگ‌تر و صاف‌تر می‌شود. بین ماه‌های ۳ تا ۶، بافت اسکار نرم‌تر شده و معمولاً طی ۶ تا ۲۴ ماه به یک خط باریک تبدیل می‌گردد.

بخیه‌های جذبی زیرپوستی معمولاً اسکاری نازک (حدود ۱ تا ۲ میلی‌متر) در طی ۶ تا ۱۲ ماه ایجاد می‌کنند؛ درحالی‌که بخیه‌های غیر جذبی یا منگنه ممکن است اسکاری اندکی پهن‌تر (۲ تا ۵ میلی‌متر) با نقاط ریز به جا بگذارند که معمولاً تا ۱۲ تا ۱۸ ماه بهبود می‌یابد.

مراقبت‌های خانگی مناسب می‌توانند روند ترمیم را تسریع کرده و ظاهر اسکار را بهبود بخشند. درصورتی‌که این روش‌ها کافی نباشند، درمان‌های کلینیکی متنوعی وجود دارند که می‌توانند اسکار سزارین را تا حد زیادی کاهش دهند.

نشانه‌های هشداردهنده

اگر پس از هفته ششم زخم سزارین سفت، برجسته یا همراه با خارش و درد غیرعادی شود، ممکن است نشانه اسکار هیپرتروفیک (ضخیم و برجسته) یا کلوئید (رشد بیش از حد بافت اسکار) باشد که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد.

مراقبت‌های خانگی

برای اسکار سزارین با تغییر رنگ، مراقبت‌های زیر می‌تواند در بهبود اسکار مؤثر باشد.

• محافظت از آفتاب: اسکار را با ضدآفتاب طیف گسترده (SPF 30 یا بالاتر) یا پوشاندن با لباس محافظت کنید تا از تیره‌تر شدن (هیپرپیگمانتاسیون) جلوگیری شود، به‌ویژه در 6-12 ماه اول که اسکار حساس است. ضدآفتاب را روزانه، حتی در روزهای ابری، استفاده کنید.
• ماساژ ملایم: پس از بسته‌شدن کامل زخم (معمولاً 2-3 هفته، با تأیید پزشک)، روزی 2-3 دقیقه اسکار را با انگشتان تمیز یا روغن‌های طبیعی (مثل روغن نارگیل، بادام یا گل رز) ماساژ دهید تا گردش خون بهبود یابد و تغییر رنگ کاهش پیدا کند.
• استفاده از کرم‌های ترمیم‌کننده و روشن‌کننده: در مراحل اولیه ترمیم، استفاده از ژل سیلیکونی (مثل Strataderm) یا کرم‌های مرطوب‌کننده تخصصی می‌تواند به کاهش التهاب، نرم‌شدن بافت و پیشگیری از برجستگی یا تیرگی اسکار کمک کند. این محصولات معمولاً از هفته‌های ابتدایی پس از بسته‌شدن کامل زخم قابل استفاده‌اند (با تأیید پزشک).

در مراحل بعدی، در صورت باقی‌ماندن تیرگی یا لک، می‌توان از کرم‌های روشن‌کننده (مثل هیدروکینون یا آزلائیک اسید) یا لایه‌بردار ملایم استفاده کرد؛ این کرم‌ها بهتر است حداقل 3 ماه پس از ترمیم اولیه و با نظر پزشک مصرف شوند، زیرا استفاده زودهنگام ممکن است باعث تحریک یا تیره‌تر شدن اسکار شود.

• تغذیه مناسب: مصرف غذاهای غنی از ویتامین C (مثل پرتقال)، زینک (مثل مغزها)، و پروتئین به بازسازی پوست و کم‌رنگ‌شدن اسکار کمک می‌کند. نوشیدن آب کافی نیز برای هیدراتاسیون پوست مفید است.
• صبر و تداوم: تغییر رنگ ممکن است تا 12-18 ماه به‌تدریج محو شود، به‌ویژه در پوست‌های تیره‌تر. مراقبت‌ها را مداوم ادامه دهید، از سیگار کشیدن و خاراندن یا تحریک اسکار پرهیز کنید. در صورت عدم بهبود یا ایجاد اسکار غیرعادی، با متخصص پوست مشورت کنید.

درمان‌های کلینیکی

درمان‌های کلینیکی زیر برای اسکار سزارین همراه با تغییر رنگ، باید با صلاحدید متخصص پوست و حداقل ۶ تا ۱۲ ماه پس از جراحی آغاز شوند. همچنین، استفاده منظم از ضدآفتاب به‌عنوان بخشی ضروری از این روند درمانی توصیه می‌شود.

• لیزردرمانی: لیزرهای Q-Switched یا Fractional (مثل Fraxel) برای کاهش تیرگی یا روشن‌کردن اسکار. معمولاً 3-6 جلسه با فاصله 4-6 هفته.
• میکرونیدلینگ: تحریک کلاژن‌سازی و بهبود رنگ با سوزن‌های ریز. 4-6 جلسه با فاصله 4 هفته.
• پیلینگ شیمیایی ملایم: لایه‌برداری سطحی (مثل اسید گلیکولیک یا TCA) برای یکنواخت کردن رنگ. 3-5 جلسه با نظر پزشک.
• تزریق PRP: پلاسمای غنی از پلاکت برای بهبود بافت و رنگ. 3-4 جلسه با فاصله 4-6 هفته.

اسکار هیپرتروفیک (برجسته ولی محدود به ناحیه برش)

اسکار هیپرتروفیک سزارین خطی، برجسته و ضخیم‌تر از اسکار طبیعی است، با عرض معمولاً 3-5 میلی‌متر (گاهی تا 6-8 میلی‌متر) و طول 10-20 سانتی‌متر، محدود به ناحیه برش (اغلب افقی یا گاهی عمودی). این اسکار بافتی سفت و ناهموار دارد و ممکن است با خارش یا حساسیت خفیف همراه باشد که معمولاً باگذشت زمان کاهش می‌یابد، اما از مرزهای زخم فراتر نمی‌رود. رنگ آن معمولاً صورتی تیره تا قرمز است و در برخی افراد، به‌ویژه پوست‌های تیره‌تر یا در صورت تحریک (مثل آفتاب یا فشار)، تیره‌تر (هیپرپیگمانته) باقی می‌ماند. با مراقبت مناسب، رنگ و برجستگی اسکار ممکن است در 12-18 ماه بهبود یابد.

مراحل بهبودی

اسکار هیپرتروفیک ناشی از سزارین معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته پس از جراحی، به‌تدریج برجسته و سفت می‌شود و بین ماه‌های ۳ تا ۶ به بیشترین میزان ضخامت و قرمزی خود می‌رسد. در بازه زمانی ۶ تا ۱۸ ماه، با مراقبت مناسب ممکن است کمی صاف‌تر و کم‌رنگ‌تر شود، اما معمولاً درجاتی از برجستگی و تغییر رنگ—به‌ویژه در پوست‌های تیره‌تر—باقی می‌ماند.

استفاده از بخیه‌های جذبی زیرپوستی می‌تواند شدت برجستگی اسکار را کاهش دهد، درحالی‌که بخیه‌های غیر جذبی یا منگنه‌ها ممکن است باعث ایجاد اسکاری پهن‌تر (در حدود ۴ تا ۶ میلی‌متر، و گاهی تا ۸ میلی‌متر) شوند.

مراقبت‌های خانگی معمولاً نقش محدودی در بهبود این نوع اسکار دارند و بیشتر از بدتر شدن آن جلوگیری می‌کنند. در مقابل، روش‌های کلینیکی غالباً مؤثرتر بوده و می‌توانند نتایج قابل‌توجهی ایجاد کنند. اگر پس از گذشت ۱۲ ماه بهبودی چشمگیری مشاهده نشد، مشاوره با متخصص پوست توصیه می‌شود.

مراقبت‌های خانگی

درمان‌های خانگی برای بهبود اسکار هیپرتروفیک نیازمند صبر و استفاده منظم هستند و معمولاً پس از چند ماه آثار محدود اما مفیدی بر جای می‌گذارند. ژل‌ها و چسب‌های سیلیکونی از مؤثرترین گزینه‌های خانگی به شمار می‌روند، اما روش‌های دیگر نیز می‌توانند به بهبود ظاهر اسکار کمک کنند. این روش‌ها شامل موارد زیر است:

• ژل یا چسب سیلیکونی: استفاده روزانه از ژل سیلیکونی (مانند کانترتوبکس) یا چسب سیلیکونی (به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در روز، به مدت ۲ تا ۳ ماه) از هفته ششم پس از جراحی (با تأیید پزشک) می‌تواند با حفظ رطوبت و کاهش التهاب، به کاهش برجستگی و قرمزی اسکار کمک کند (حتی برای اسکارهای قدیمی نیز موثر است).
• ماساژ ملایم: پس از بسته‌شدن کامل زخم (معمولاً از هفته ششم، با تأیید پزشک)، ماساژ روزانه به مدت ۲ تا ۳ دقیقه با انگشتان تمیز یا با استفاده از روغن‌های طبیعی مانند روغن گل‌رز یا نارگیل می‌تواند جریان خون را افزایش دهد، بافت اسکار را نرم‌تر کرده و تغییر رنگ را تا حدی کاهش دهد.
• محافظت از آفتاب: استفاده روزانه از ضدآفتاب‌های طیف گسترده با SPF 30 یا بالاتر، یا پوشاندن محل اسکار با لباس، به‌ویژه در ۶ تا ۱۲ ماه اول، از تیره‌شدن اسکار (هیپرپیگمانتاسیون) جلوگیری می‌کند.
• مرطوب‌کننده‌های ملایم: کرم‌های حاوی آلوئه‌ورا، عصاره پیاز (مانند Mederma) یا ویتامین E می‌توانند با حفظ رطوبت پوست، سفتی اسکار را کاهش داده و ظاهر آن را بهبود ببخشند. استفاده منظم از این محصولات از هفته چهارم به بعد توصیه می‌شود.
• تغذیه مناسب: مصرف غذاهای غنی از ویتامین C (مانند مرکبات)، زینک (مانند مغزها) و پروتئین، نقش مهمی در بازسازی پوست دارد. همچنین نوشیدن آب کافی برای حفظ رطوبت پوست بسیار مؤثر است.

درمان‌های کلینیکی

درصورتی‌که اسکار هیپرتروفیک پس از گذشت ۱۲ ماه همچنان برجسته، قرمز یا تیره باقی بماند، می‌توان از درمان‌های کلینیکی زیر برای بهبود ظاهر آن بهره گرفت.

• تزریق کورتیکواستروئید: تزریق داروهایی مانند تریامسینولون به داخل اسکار به کاهش التهاب و صاف‌شدن برجستگی کمک می‌کند. این درمان معمولاً در ۳ تا ۶ جلسه بافاصله ۴ تا ۶ هفته انجام می‌شود.
• لیزردرمانی: لیزر PDL (Pulsed Dye Laser) برای کاهش قرمزی و لیزرهای فرکشنال (مانند Fraxel) برای بهبود بافت و یکنواخت کردن رنگ اسکار به کار می‌روند. این روش نیز اغلب در ۳ تا ۶ جلسه، با فاصله‌های ۴ تا ۶ هفته انجام می‌شود.
• میکرونیدلینگ: با استفاده از سوزن‌های بسیار ریز، تولید کلاژن در پوست تحریک شده و بافت اسکار نرم‌تر و رنگ آن یکنواخت‌تر می‌شود. این روش معمولاً در ۴ تا ۶ جلسه با فواصل ۴ هفته‌ای انجام می‌شود و گاهی همراه با PRP (پلاسمای غنی از پلاکت) برای اثربخشی بیشتر همراه است.
• پیلینگ شیمیایی: لایه‌برداری ملایم با موادی مانند TCA یا گلیکولیک اسید می‌تواند به بهبود رنگ و بافت اسکار کمک کند. تعداد جلسات معمولاً بین ۳ تا ۵ است و باید تحت‌نظر پزشک انجام شود.

اسکار کلوئید (برجسته و فراتر از زخم)

اسکار کلوئیدی سزارین برجسته، ضخیم و اغلب برآمده است، با عرض معمولاً 5-10 میلی‌متر (گاهی تا 15 میلی‌متر یا بیشتر) و طول 10-20 سانتی‌متر، که برخلاف اسکار هیپرتروفیک، از ناحیه برش (افقی یا عمودی) فراتر می‌رود و به بافت‌های اطراف گسترش می‌یابد. این اسکار بافتی سفت، براق و گاهی ناهموار دارد و ممکن است با خارش، درد خفیف یا حساسیت همراه باشد که می‌تواند با گذشت زمان کاهش یابد یا پایدار بماند. رنگ آن معمولاً صورتی تیره، قرمز یا قهوه‌ای است و در برخی افراد، به‌ویژه پوست‌های تیره‌تر یا در صورت تحریک (مثل آفتاب، فشار یا اصطکاک)، تیره‌تر (هیپرپیگمانته) باقی می‌ماند. با مراقبت مناسب، اندازه و رنگ اسکار ممکن است در 12-24 ماه کمی بهبود یابد، اما به‌ندرت خودبه‌خود محو می‌شود.

مراحل بهبودی

اسکار کلوئیدی ناشی از سزارین معمولاً طی 6-12 هفته پس از جراحی شروع به برجسته شدن و گسترش می‌کند و بین 3-12 ماه به بیشترین میزان ضخامت، برآمدگی و قرمزی خود می‌رسد. در بازه زمانی 12-24 ماه، با مراقبت مناسب ممکن است کمی نرم‌تر و کم‌رنگ‌تر شود، اما به دلیل ماهیت تهاجمی این اسکار، اغلب درجاتی از برجستگی، تغییر رنگ و گسترش – به‌ویژه در پوست‌های تیره‌تر – باقی می‌ماند.

برخلاف اسکارهای هیپرتروفیک، اسکارهای کلوئیدی به دلیل رشد تهاجمی و تمایل به عود، به درمان‌های خانگی پاسخ محدودی می‌دهند.

در مقابل، روش‌های کلینیکی  غالباً مؤثرتر بوده و می‌توانند نتایج قابل‌توجهی در کاهش اندازه و بهبود ظاهر اسکار ایجاد کنند. اگر پس از گذشت 12 ماه بهبودی چشمگیری مشاهده نشد یا اسکار گسترش یافت، مشاوره فوری با متخصص پوست توصیه می‌شود.

مراقبت‌های خانگی

مراقبت‌های خانگی برای اسکارهای کلوئیدی نیازمند صبوری و استفاده منظم در طول چند ماه (۳ تا ۶ ماه) هستند تا بتوانند اثرات محدود اما مفیدی داشته باشند. این روش‌ها بیشتر از وخامت یا تحریک بیشتر اسکار جلوگیری می‌کنند و ممکن است علائمی مانند خارش، حساسیت یا قرمزی را کاهش داده و تا حدی ظاهر آن را بهبود ببخشند.

ژل‌ها و چسب‌های سیلیکونی مؤثرترین گزینه‌های خانگی با پشتوانه علمی هستند، اما روش‌های مکمل دیگری نیز می‌توانند نقش حمایتی داشته باشند.

• ژل یا چسب سیلیکونی: استفاده روزانه از ژل سیلیکون یا چسب سیلیکونی (به مدت ۱۲ تا ۲۴ ساعت در روز، برای حداقل ۲ تا ۳ ماه) از هفته ششم پس از جراحی (با تأیید پزشک) توصیه می‌شود.
• محافظت از آفتاب: استفاده روزانه از ضدآفتاب (SPF 30 یا بالاتر) یا پوشاندن اسکار با لباس، به‌ویژه در ۶ تا ۱۲ ماه اول پس از جراحی، از تیره‌تر شدن و التهاب بیشتر اسکار جلوگیری می‌کند. نور خورشید می‌تواند کلوئید را تحریک کرده و رنگ آن را تشدید کند؛ بنابراین، محافظت مداوم امری ضروری است.
• ماساژ ملایم با مرطوب‌کننده‌های خاص: ماساژ ملایم روزانه (۲ تا ۳ دقیقه) با انگشتان تمیز و استفاده از مرطوب‌کننده‌های حاوی عصاره پیاز (مانند Mederma) یا آلوئه‌ورا می‌تواند به بهبود جریان خون، کاهش خشکی و خارش و تا حدی بهبود بافت اسکار کمک کند.
• فشار درمانی: استفاده از بانداژهای فشاری یا پدهای سیلیکونی فشرده (تحت‌نظر پزشک) می‌تواند با اعمال فشار مداوم، تولید کلاژن را تنظیم کرده و از پیشرفت اسکار جلوگیری کند. این روش به‌ویژه برای اسکارهای تازه (زیر ۶ ماه) مفید است و باید به‌صورت روزانه (۱۲ تا ۲۴ ساعت) برای مدت ۲ تا ۶ ماه استفاده شود.

درمان‌های کلینیکی

اسکارهای کلوئیدی سزارین به دلیل رشد بیش از حد و گسترش فراتر از مرزهای زخم، معمولاً به درمان‌های کلینیکی نیاز دارند تا برجستگی، قرمزی و علائمی مانند خارش یا درد کاهش یابد. روش‌های زیر از رایج‌ترین و مؤثرترین گزینه‌های درمانی هستند که باید توسط متخصص پوست، معمولاً پس از پایدار شدن اسکار (۶ تا ۱۲ ماه پس از جراحی)، انجام شوند.

• تزریق کورتیکواستروئید: رایج‌ترین درمان اولیه برای اسکارهای کلوئیدی، تزریق داروهایی مانند تریامسینولون استوناید به داخل اسکار (۳ تا ۶ جلسه با فواصل ۴ تا ۶ هفته) است. این روش ۵۰ تا ۸۰٪ با کاهش التهاب، کاهش حجم اسکار و تسکین علائم همراه است.
• لیزردرمانی: لیزرهای PDL (Pulsed Dye Laser) برای کاهش قرمزی و لیزرهای فرکشنال (مانند CO₂ یا Nd:YAG) برای صاف‌کردن بافت و یکنواخت‌سازی رنگ اسکار استفاده می‌شوند. این روش‌ها با تعدیل تولید کلاژن، ظاهر اسکار را بهبود می‌بخشند.
• کرایوتراپی (سرما‌درمانی): در این روش، با استفاده از نیتروژن مایع، بافت اسکار منجمد و تخریب می‌شود که منجر به کاهش ضخامت و حجم آن می‌گردد (۲تا ۴ جلسه با فواصل ۳ تا ۴ هفته). اغلب برای افزایش اثربخشی، با تزریق کورتیکواستروئید ترکیب می‌شود.

 اسکار فرورفته (آتروفیک)

اسکار آتروفیک سزارین معمولاً به‌صورت فرورفته، نازک و پایین‌تر از سطح پوست اطراف ظاهر می‌شود. این اسکار معمولاً در محل برش جراحی (اغلب افقی و گاهی عمودی) دیده می‌شود و عرضی بین ۲ تا ۵ میلی‌متر (گاهی تا ۷ میلی‌متر) و طولی بین ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متر دارد.

بافت آن نرم، نازک و شکننده است و گاهی بااحساس کشیدگی یا حساسیت خفیف همراه است که معمولاً با گذر زمان کاهش می‌یابد. رنگ اسکار غالباً روشن‌تر از پوست اطراف (هیپوپیگمانته) یا هم‌رنگ آن است، اما در برخی افراد – به‌ویژه با پوست‌های تیره یا در صورت قرارگرفتن در معرض آفتاب – ممکن است تیره‌تر (هیپرپیگمانته) شود.

مراحل بهبودی

اسکار آتروفیک معمولاً طی ۶ تا ۱۲ هفته پس از جراحی شکل می‌گیرد و بین ۳ تا ۶ ماه به پایداری نسبی در عمق و ظاهر می‌رسد. در فاصله ۶ تا ۱۸ ماه، با مراقبت مناسب ممکن است رنگ یکنواخت‌تری پیدا کند و بافت آن کمی پرتر شود؛ اما در اغلب موارد، فرورفتگی به طور کامل از بین نمی‌رود – به‌ویژه در افرادی با کلاژن‌سازی ضعیف یا در نواحی پرکشش مانند پایین شکم.

مراقبت‌های خانگی معمولاً تأثیر محدودی در پر کردن اسکار آتروفیک دارند و بیشتر در جلوگیری از تغییر رنگ یا بدتر شدن ظاهر آن نقش دارند. در مقابل، روش‌های کلینیکی غالباً مؤثرتر بوده و می‌توانند فرورفتگی و بافت اسکار را به طور قابل‌توجهی بهبود بخشند.

اگر پس از گذشت 12 ماه بهبودی چشمگیری مشاهده نشد، مشاوره با متخصص پوست توصیه می‌شود.

مراقبت‌های خانگی

مراقبت‌های خانگی نمی‌توانند اسکار آتروفیک را به طور کامل برطرف کنند، اما با نقش حمایتی خود می‌توانند از بدتر شدن ظاهر آن جلوگیری کرده و به بهبود نسبی بافت و رنگ کمک کنند. این روش‌ها که در ادامه توضیح داده شده است، ساده، کم‌هزینه و مناسب برای شروع مراقبت هستند.

• محافظت از آفتاب: استفاده روزانه از ضدآفتاب SPF 30 یا بیشتر (پوشاندن ناحیه) برای جلوگیری از تیره‌شدن اسکار ضروری است، به‌ویژه در ۶ تا ۱۲ ماه اول.
• مرطوب‌کننده‌ها: کرم‌های حاوی آلوئه‌ورا، ویتامین E یا عصاره پیاز (مثل Mederma) به حفظ نرمی، کاهش خشکی و کمی بهبود بافت کمک می‌کنند.
• ماساژ روزانه: ماساژ ملایم با مرطوب‌کننده (۲–۳ دقیقه از هفته ۶ به بعد با تأیید پزشک) ممکن است به بهبود بافت، انعطاف‌پذیری و جلوگیری از چسبندگی کمک کند.
• تغذیه و آب‌رسانی: مصرف غذاهای غنی از ویتامین C، زینک و پروتئین و نوشیدن آب کافی، به بازسازی پوست و کلاژن‌سازی کمک می‌کند.

درمان‌های کلینیکی

درمان‌های کلینیکی برای اسکارهای آتروفیک سزارین باهدف پر کردن فرورفتگی، تحریک کلاژن‌سازی، و بهبود بافت و رنگ پوست انجام می‌شوند. گزینه‌های زیر از رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌ها هستند و معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه پس از جراحی و تحت‌نظر متخصص پوست اجرا می‌گردند.

• ساب‌سیژن: با یک سوزن مخصوص، بافت‌های چسبیده زیر اسکار آزاد می‌شوند تا فرورفتگی کمتر شود و پوست بالا بیاید. تعداد جلسات: ۱ تا ۳ جلسه بافاصله ۴ تا ۶ هفته
• میکرونیدلینگ: با سوزن‌های بسیار ریز، پوست تحریک می‌شود تا کلاژن بسازد و بافت اسکار نرم‌تر و پرتر شود. اغلب همراه با PRP انجام می‌شود. تعداد جلسات: ۴ تا ۶ جلسه بافاصله ۴ هفته
• لیزر فرکشنال: با لیزرهای مخصوص، پوست ترمیم و کلاژن‌سازی تقویت می‌شود تا اسکار صاف‌تر و رنگ آن یکنواخت‌تر شود. تعداد جلسات: ۳ تا ۵ جلسه بافاصله ۴ تا ۸ هفته
• تزریق فیلر: فیلرهای پوستی (مثل ژل هیالورونیک اسید) مستقیماً به زیر اسکار تزریق می‌شوند تا فرورفتگی را موقتاً پر کنند. ماندگاری: حدود ۶ تا ۱۲ ماه (قابل‌تمدید)

مراقبت‌های اولیه برای ترمیم بهتر زخم؛ هفته‌های طلایی بعد از سزارین

از هفته ۴ تا ۶ پس از سزارین، وقتی زخم به طور کامل بسته شده، وارد دوره‌ای حیاتی برای شکل‌گیری نهایی اسکار می‌شوید. با چند عادت ساده زیر در این بازه، می‌توانید احتمال ایجاد اسکارهای برجسته، فرورفته یا تیره را کاهش داده و به بهترین ظاهر ممکن برسید.

بستن شکم با گن نرم (با مشورت پزشک)

استفاده از گن شکمی بلند و قابل‌تنظیم (تا زیر سینه) در ۲ تا ۶ هفته اول می‌تواند از کشش پوست جلوگیری کرده و به بهبود ظاهر اسکار کمک کند. جنس گن باید نرم، کشسان، ضد حساسیت و قابل‌تنفس باشد – ترجیحاً از پارچه‌های ترکیبی پنبه‌ای با درصدی اسپندکس یا الاستین.

تغذیه متعادل

رژیم غذایی سرشار از پروتئین، ویتامین C و زینک به بازسازی بافت‌ها و تولید کلاژن کمک می‌کند که برای ترمیم زخم ضروری است.

خواب کافی

خواب شبانه باکیفیت بین ۷ تا ۹ ساعت به ترشح هورمون‌های رشد و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کند که هر دو برای بهبود زخم حیاتی هستند. مطالعات نشان داده‌اند که کم‌خوابی می‌تواند روند ترمیم زخم را تا ۲۰٪ کند کند. همچنین، چرت کوتاه روزانه (۲۰–۳۰ دقیقه) می‌تواند به بهبود بیشتر کمک کند.

ماساژ ملایم روزانه

از هفته ۴ تا ۶ پس از سزارین، روزانه ۲ تا ۳ دقیقه با انگشت تمیز و مرطوب‌کننده‌ای ملایم (مثل آلوئه‌ورا یا کرم بدون عطر)، روی اسکار را به‌آرامی ماساژ دهید.

حرکات باید دایره‌ای، نرم و یکنواخت باشند و بدون فشار زیاد انجام شوند. می‌توانید از حرکات رفت‌وبرگشتی در امتداد خط اسکار نیز استفاده کنید.

محافظت از آفتاب

هر روز از ضدآفتاب SPF 30 یا بالاتر استفاده کنید یا ناحیه را با لباس بپوشانید تا از تیرگی دائمی زخم جلوگیری شود.

ژل یا چسب سیلیکونی

با تأیید پزشک، از هفته ۶ به بعد، روزانه ژل یا چسب سیلیکونی بزنید (۱۲–۲۴ ساعت در روز، به مدت ۲–۳ ماه) تا قرمزی، خارش و ضخامت اسکار کاهش یابد.

بهترین  درمان جای زخم سزارین در کلینیک دکتر آقاجانی

برای بسیاری از ما، اسکارها فقط نشانه‌ای روی پوست نیستند؛ گاهی سال‌ها همراه ما می‌مانند و روی اعتماد به نفسمان سایه می‌اندازند.

اسکارهای سزاین، چه تغییر رنگ داشته باشند و چه تغییر شکل، قابل درمان‌اند – حتی اگر سال‌ها از ایجادشان گذشته باشد.

دکتر آقاجانی با بهره‌گیری از ترکیبی از روش‌های علمی، تجهیزات پیشرفته و تکنیک اختصاصی خودشان، درمانی شخصی‌سازی‌شده بر اساس نوع پوست، عمق اسکار و واکنش بافتی بدن ارائه می‌دهند.

درمان ممکن است شامل یک یا چند مورد از این روش‌ها باشد.

پیلینگ شیمیایی، میکرودرم ابریژن، میکرونیدلینگ، ساب‌سیژن، لیزر فرکشنال CO₂ یا اربیوم، پانچ اکسیژن یا حتی تزریق سلول‌های بنیادی.

در کنار این روش‌ها، استفاده از کرم‌های درمانی فرموله‌شده توسط ایشان روند بازسازی پوست را تکمیل می‌کند و نتایج را تثبیت می‌کند.

تجربة بیماران نشان می‌دهد که تکنیک‌های اختصاصی دکتر آقاجانی در کنار تشخیص دقیق و برنامه درمانی مرحله‌ای، می‌تواند ظاهر جای زخم‌های قدیمی را تا 90 درصد بهبود دهد، حتی اگر مربوط به سزارین باشد.

اگر می‌خواهی با اطمینان و آرامش برای درمان اسکار خود قدم برداری، مشاوره با دکتر آقاجانی می‌تواند نقطه شروعی مطمئن باشد.

سؤالات متداول

در سزارین دوم، وضعیت اسکار قبلی چگونه خواهد بود؟

در اغلب موارد، برش جراحی دوم روی محل اسکار قبلی انجام می‌شود. درصورتی‌که ترمیم زخم اولیه مناسب بوده باشد، اسکار جدید نیز می‌تواند به‌خوبی بهبود یابد و تفاوت ظاهری چندانی نداشته باشد.

چاقی یا لاغری چه تأثیری بر جای زخم سزارین دارد؟

چاقی می‌تواند با افزایش کشش پوست و ریسک التهاب، منجر به اسکارهای برجسته‌تر یا دیرتر ترمیم‌شونده شود. در افراد بسیار لاغر نیز احتمال بروز اسکارهای فرورفته بیشتر است.

علت ایجاد گوشت اضافه در محل بخیه سزارین چیست؟

ایجاد گوشت اضافه که معمولاً به‌صورت اسکار هیپرتروفیک یا کلوئید ظاهر می‌شود، به واکنش بیش از حد بدن در روند ترمیم زخم مربوط است.

آیا ترک‌های پوستی (استریا) پس از سزارین قابل‌درمان هستند؟

ترک‌های پوستی ناشی از بارداری (استریا) به طور کامل قابل‌حذف نیستند، اما با روش‌هایی مانند لیزر فرکشنال، میکرونیدلینگ، کربوکسی‌تراپی یا کرم‌های تخصصی می‌توان ظاهر آن‌ها را تا حد زیادی بهبود داد.

استریا روبرا (قرمز و جدید، کمتر از ۶ تا ۱۲ ماه) معمولاً پاسخ بهتری به درمان می‌دهد نسبت به استریا آلبا (سفید و قدیمی).

بی‌حسی اطراف اسکار سزارین تا چه مدت طبیعی است؟

احساس بی‌حسی در اطراف برش سزارین معمولاً تا ۳ تا ۶ ماه پس از جراحی طبیعی است و به‌مرورزمان کاهش می‌یابد. در صورت تداوم بی‌حسی بیش از ۹ ماه، بررسی توسط پزشک توصیه می‌شود.

بودادن جای زخم سزارین طبیعی است؟

خیر، وجود بوی ناخوشایند در ناحیه زخم سزارین طبیعی نیست و ممکن است نشانه‌ای از عفونت، تعریق بیش از حد یا عدم تهویه مناسب باشد. در صورت وجود بوی مداوم، ترشح یا قرمزی، بررسی توسط پزشک ضروری است.

آیا خارش اسکار سزارین طبیعی است؟

بله خارش خفیف در ماه‌های اولیه ترمیم طبیعی است. برای کاهش آن می‌توان از مرطوب‌کننده‌های ملایم، ژل سیلیکونی و ماساژ ملایم استفاده کرد. خاراندن ناحیه ممنوع است و در صورت نیاز می‌توان از کمپرس سرد کمک گرفت.

آیا می‌توان روند ترمیم زخم را با اپلیکیشن‌های هوشمند پیگیری کرد؟

بله اپلیکیشن‌هایی مانند WoundTele، Tissue Analytics و Healthy.io با استفاده از هوش مصنوعی و دوربین گوشی، امکان پایش دقیق زخم و تشخیص مشکلات احتمالی را فراهم می‌کنند.

آیا لیزر پیشگیرانه می‌تواند از ایجاد اسکار برجسته جلوگیری کند؟

بله استفاده زودهنگام از لیزرهای کم‌توان یا فرکشنال، به‌ویژه در چند هفته اول پس از بسته‌شدن زخم، می‌تواند احتمال ایجاد اسکارهای برجسته یا ضخیم را کاهش دهد. این رویکرد پیشگیرانه در حال حاضر در برخی مراکز تخصصی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ایستموسل یا نیچ سزارین تأثیری بر ترمیم اسکار سزارین دارد؟

ایستموسل (نیچ) به فرورفتگی یا نازکی غیرطبیعی در محل بخیه داخلی رحم پس از سزارین گفته می‌شود. این عارضه معمولاً تأثیری بر اسکار سطح پوست ندارد، اما گاهی ممکن است با تأخیر در ترمیم لایه‌های عمقی، باعث کشیدگی، التهاب یا برجستگی خفیف در ناحیه اسکار پوستی شود.